انگليسىها هم مأموران نظامى خود را به صورت متخصصين تلگراف در ايران بهكار گماردند .
لرد كرزن در اينباره مىنويسد : « در سالهاى اول كار كه بنا شد يك عده اعضاء براى كشيدن سيمها و اداره نمودن امور تلگرافى به ايران بيايند يك عده صاحبمنصبان و مهندسين پادشاهى انگلستان كه داراى خصايص بخصوص بودند براى انجام اين مأموريت تعيين شدند و در جاى ديگر مىگويد : « . . . انگليسىها كه در تمام ايران براى سرپرستى تلگرافخانهها متفرق شدهاند با تمام طبقات مردم تماس دارند و با آنها مدام در آميزش هستند . از حاكم محل گرفته تا برزگر و دهاتى ، با همهء آنها مراوده مىكنند . . . اين صاحبمنصبان غالبا در نزاعهاى محلى بين ايرانيان حاكم واقع مىشوند . . . حال تلگرافخانههاى انگليسى حكم يك بست ايمنى را پيدا كردهاند .
صاحبمنصبان عالىدرجه تلگرافخانهها در شهرهاى بزرگ حكم مشير و مشار را پيدا نمودهاند كه حكام و شاهزادگان محل ، آنها را طرف شور و مشورت خودشان قرار مىدهند . » « 1 »
محل نخستين تلگرافخانه
مهديقلى خان هدايت ، مخبر السلطنه مىنويسد :
تلگرافخانه محلى بود در جنوب خيابان جليلآباد ، حالا خيام ، پشت ارك روبروى دهنهء بازار گلوبندك . اين تلگرافخانه بعدها به كنار ميدان توپخانه انتقال داده شد كه بناى سمت ميدان را من در ساختمان آن مباشرت داشتم . جبههء رو به ميدان در مرتبه تحتانى حجرههاى جاى توپ و قديمساز بود در مرتبهء فوقانى به طرز جديد كه در زمان پهلوى تغيير كلى پيدا كرد و عمارتى عالى است . « 2 »
و نيز در جاى ديگر مىنويسد :
براى تلگرافخانه رو به ميدان توپخانه در سال 1305 ( ه . ق ) نقشهاى مهندسين كشيده بودند ساختمان آن را پدرم به من محول كرد . مخارج پنج هزار تومان برآورده شده بود . اين بنا در شمال مدرسه دارالفنون ساخته مىشود . صحن دارالفنون سه ذرع از ميدان چالتر است . بنا دو مرتبه برآورده شده بود . در نيمهء جنوبى سه مرتبه شد و مخارج هفت هزار تومان . ميرزا رضاى مستوفى برادر قوام دفتر كه مستوفى بنايى بود از طرف اداره ناظر است . افزار كار را به حساب نياورد . گفت رسم است ده يك در برات منظور مىكنند در موقع برات اتفاقا با حضور پدرم براى
هامش
( 1 ) . همان ، ص 610 و 611 .
( 2 ) . خاطرات و خطرات . مهديقلى هدايت ، چاپ چهارم ، 1363 ، ص 58 . يادداشت 1 .