موافق طبع جناب جلالتمآب اشرف اتفاق افتاد . . . » « 1 »
در مرآة البلدان نيز چنين مىخوانيم :
نمونهاى از تلگراف از عمارت سلطانى شهر تا باغ لالهزار به اهتمام نواب و الا ، اعتضاد السلطنه و مراقبت مسيو كرشش معلم توپخانه كه متصدى بناى تلگراف در دارالخلافه بوده به مترجمى ميرزا زكى به اتمام رسانيدهاند ، علىهذا معلم مشاراليه بهيك رشته حمايل سفيد سرهنگى و خلعت همايون مفتخر گرديد . « 2 »
در رجب سال 1275 ( ه . ق ) خط تلگرافى از تهران تا زنجان كشيده شد و سپس همان خط تا سلطانيه و بهدنبال آن تا تبريز امتداد يافت كه اينكار در سال 1276 ( ه . ق ) انجام گرفت .
همچنين در سال 1276 ( ه . ق ) سيم تلگراف از تهران به شميران كشيده و از آن پس احداث خطوط تلگرافى بهسرعت انجام شد و بهطور كلى بايد گفت كه سيم تلگراف در ظرف يازده سال بهبقيهء نقاط ايران رسيد . « 3 »
تلگراف ايران - انگليس
چون تلگراف در دنيا عموميت يافت ، انگليسىها در صدد برآمدند كه براى توسعهء ارتباط با هندوستان از آن استفاده كنند و مناسبترين راهى كه دراين بين وجود داشت راه ايران بود . چه هم از ساير راهها نزديكتر بود ، هم كمخرجتر و هم نگاهدارى آن آسانتر . زيرا تسلط بر متنفذين داخلى كه در مناطق مختلفهء ايران صاحب نفوذ و قدرت بودند ، سهل بود . از اينرو انگليس وارد مذاكره با دربار ايران شد و پس از چهار سال گفتگو سرانجام بهكمك ميرزا سعيد خان وزير خارجه و فرخ خان امين الدوله و عليقلى ميرزا كه متصدى امور تلگرافى ايران بود ، درتاريخ دسامبر 1862 ( م . ) برابر با جمادىالثانيه 1279 ( ه . ق ) قراردادى در اينباره با دولت ايران منعقد ساخت . بهموجب اين قرارداد دولت ايران پذيرفت كه بلاتأخير يك خط تلگرافى از خانقين به تهران و از تهران به بوشهر داير نمايد و البته انگليسىها مجاز باشند كه هروقت لازم مىدانند و به هر نحو كه صلاح است بهتوسط صاحبمنصبان تلگرافخانهء ايران با سيم مزبور مخابره نمايند .
لوازم اين خط را دولت ايران بايد تهيه نمايد . دولت ايران بايد لوازم مزبور را از انگليسىها بخرد .
هامش
( 1 ) . همان ، شماره 375 .
( 2 ) . مرآة البلدان ، ج 2 ، ص 1300 .
( 3 ) . تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، ج 2 ، ص 197 .