هشتصد و نود و سه نفر صاحب خانهاند و منزل از خود دارند و چهل و پنج هزار و سيصد و شصت و سه نفر اجارهنشين و از محله همان عدد كل نفوس رعيت ، پنجاه و سه هزار و نهصد و هفتاد و دو نفر مرد بزرگ است و پنجاه و دو هزار و سيصد و پنج نفر طفل و نوزده هزار و دويست و شصت و نه هزار نفر جوان و ازجمله مردان بزرگ ، چهل و دو هزار و ششصد و چهل و هشت نفر آقايان و كسبه و ارباب حرفه و صنعتاند و هفتصد و پنجاه و شش نفر خواجه و غلام سياه و ده هزار و پانصد و شصت و هشت نفر نوكر و ازجمله زنان بزرگ ، چهل و شش هزار و شصت و سه نفر زنان محترمه و زنان كسبه و تجارند و دو هزار و پانصد و بيست و پنج نفر كنيز سياه و سه هزار و هشتصد و دو نفر خدمتكار و ازجمله عدد كل نفوس رعيت ، دو هزار و هشت نفر قاجارند ، سى و نه هزار و دويست و چهل و پنج نفر تهرانى ، نه هزار و نهصد و پنجاه و پنج نفر اصفهانى و هشت هزار و دويست و يك نفر آذربايجانى و هشتاد و هفت هزار و هشتصد و چهل و هفت نفر متفرقه مثل كاشانى و شيرازى و عراقى [ منظور از عراقى همان بخش سلطانآباد است كه امروزه به ارك خوانده مىشود ] و غيره و ليكن بيشتر از اهل كاشانند . . . » « 1 »
تلگراف
يكى ديگر از كارهايى كه در نيمهء نخست دورهء ناصرى انجام شد و تأثير مهمى در زندگى اجتماعى و سياسى زمان خود و حتى پسازآن تا امروز برجاى گذاشت ، برپايى تلگراف در ايران و ازجمله در تهران بود .
هنگامى كه ميرزا ملكم خان از اروپا به ايران آمد تازه ميرزا تقى خان اميركبير عزل شده و كار صدارت به ميرزا آقا خان نورى واگذار شده و مدرسهء نوبنياد دارالفنون در شرف افتتاح بود . از اينرو ميرزا آقا خان نورى ، ملكم را به عنوان مترجم دروس استادان اروپايى براى تدريس جغرافيا و علوم مقدماتى ديگر داخل دارالفنون كرد . . . ميرزا ملكم خان كه با علوم طبيعى در فرانسه آشنا شده بود ، بعضى از ادوات فيزيكى را براى نخستينبار در تهران به معرض آزمايش قرار داد كه از جملهء آن نخستين آزمايشى بود كه از دستگاه تلگراف بين مدرسهء دارالفنون و قصر شاهى به عمل آمد و بدين مناسبت نام او بهعنوان نخستين ناقل دستگاه تلگراف از اروپا به ايران در تاريخ ايران ثبت شد . « 2 »
هامش
( 1 ) . آمار دارالخلافه تهران ، ص 344 - 347 ، با اندك اختصار .
( 2 ) . مجموعه آثار ميرزا ملكم خان ، تدوين و تنظيم استاد محيط طباطبايى ، ص ب ، چاپ اول . انتشارات علمى ، بىتاريخ .