افزايش يافته ، يعنى از 7872 خانه به 9580 خانه رسيده ، « 1 » كه بيانگر اضافه شدن تعداد 1708 خانه به مجموع خانههاى شهر تهران است .
در آمار سال 1268 ( ه . ق ) كه بهوسيلهء عبد الغفار نجم الملك و شاگردان و دستيارانش انجام شده به چگونگى تهيهء آمار و مشكلات آمارگيرى نيز اشاره شده است . جالب آنكه برخى ازاين مشكلات همانى است كه امروزه هم آمارگران با آن روبرو هستند .
عبد الغفار مىگويد :
« چون برحسب امر قضا جريان داراى جهان و داور گيتىستان ، مالك بخت و جاه و خداوند ديهيم و گاه . . . ناصر الدين شاهنشاه غازى . . . مقرر شد كه اين جاننثار ، عبد الغفار ، جمعيت دارالخلافهء ناصرى را از روى تحقيق و تدقيق مشخص كند ، جاننثار ديد كه هرگاه بخواهد خود تنها متصدى چنين خدمت بزرگ شود اقلا يكسال به طول خواهد انجاميد . و آنوقت ، علاوه بر آنكه ظاهرا چنين مىنمايد كه در انجام خدمت مرجوعه به خود قصورى ورزيده و تكاهل نموده ، از طرفى در عوض آن مدت مديد چه بسيار اختلاف در عهد نفوس واقع مىشود .
چنان كه جمعى به اطراف پراكنده مىشوند و جمعى به سمت دارالخلافه توجه مىكنند و جمعى از كتم عدم به عرصه وجود مىآيند و امثال آن و از طرفى در مدرسهء مباركهء دارالفنون به سمت معلمى كل علوم رياضى مفتخر مىباشد و چند طبقه شاگرد دارد كه بعضى از آنها نزديك است فارغ التحصيل شوند و درآن مدت از تحصيل و تكميل باز مىمانند ، بلكه آنچه كسب نمودهاند به كلى فراموش مىكنند . پس به اشاره نواب اشرف و الا اعتضاد السلطنه ، وزير علوم مصلحت چنان ديد كه اين خدمت را به دستيارى جمعى از متعلمين خود انجام دهد . پس از ميان آنها هشت نفر شاگرد بزرگ معقول مؤدب و باهوش را اختيار نمود كه عبارت بودند از : محمد حسن ميرزا ، على خان ولد ملك الشعرا ، على خان ولد مرحوم محمد قاسم خان ، ميرزا على اكبر ، سليمان خان ، سليمان قلى خان ، حسينقلى خان و عباسعلى خان . پسازآن اول به جوف حصار قديم ابتدا نمود و ارك مبارك سلطانى را با چهار محلهء بزرگ كه عودلاجان باشد و چالهميدان و سنگلج و محلهء بازار را ميان آنها قسمت كرد .
ارك و محله بازار به سليمان خان و عباسعلى خان رسيد ، عودلاجان نصيب محمد حسن ميرزا و على خان كوچك شد ، چالهميدان به سليمان خان و على خان رسيد و سنگلج هم به ميرزا على اكبر و حسينقلى خان .
هامش
( 1 ) . آمار دارالخلافه ، ص 345 .