مىشود . « 1 » ناگفته نماند كه قلعهاى در جنوب خيابان سپه مقابل ادارهء آمار ، محل ادوات جنگ با ديوارهاى چينهاى وجود داشت . « 2 » ]
طرح اوليهء شهر بر مبناى « نظام اول » وبان تهيه شد كه در سدهء هفدهم براى شهرهاى فرانسه و ايتاليا بهكار رفته بود . طرح مذكور را بوهلر استاد فرانسوى علوم نظامى در دارالفنون تهيه كرده بود كه كار را در سال 1288 ( ه . ق ) ( برابر با 1250 خورشيدى و 1871 ميلادى ) به اتمام رساند . « 3 »
گفتنى است كه بوهلر « 4 » فارغ التحصيل مدرسهء عالى پلىتكنيك پاريس و از خدمتگزاران دانشمند و صديق ايران بود كه در سال 1269 ( ه . ق ) به ايران آمد و پس از درگذشت زاتى اتريشى ، تدريس رياضيات و نقشهكشى به او واگذار شد . مترجم او محمد حسن خان قاجار بود . بوهلر در اصول رياضى و فن اردوكشى چند كتاب نوشت كه به وسيلهء عبد الرسول خان و جعفر قلى خان ترجمه و طبع گرديد . بوهلر در جنگ هرات خدمت شايستهاى كرد و بههمين سبب مورد انزجار دولت انگليس بود . « 5 »
بههرحال معلوم نيست باستيان جديد تا چه حد با طرح اوليه همخوانى داشته است . هوتوم شيندلر « 6 » كه احتمالا بهتر از هر اروپايى ديگرى در اواخر سدهء نوزدهم شهر تهران را مىشناخته ، اظهار كرده كه حصار باستياندار جديد را نيز خود بوهلر طراحى كرده بود كه همان 58 جبههء نابرابر نظام اول وبان را داشت منتهى فاقد هرگونه سفتكارى بدنه يا نماسازى بود .
نجمالملك ، نيز كه همكار بوهلر مهندس و نقشهبردار قابلى بود در حاشيهء نقشه سال 1309 ( ه . ق ) به باستيان جديد اطراف شهر جديد اشاره مىكند كه حدودا در سال 1285 ( ه . ق ) احداث شده است . ديوار شهر خاكريز بدون دفاعى بود و درواقع مىتوان گفت خاكريز اطراف شهر احتمالا تل خاك ناشى از حفر خندق جديد بوده كه محدود شهر تازه را نشان مىداد و هيچ عملكرد نظامى يا دفاعى نداشت . هرچند كه از اوايل سلطنت ناصر الدين شاه ديگر هيچ دشمن داخلى وجود نداشت كه احتمال حملهاش به پايتخت در ميان باشد و اين ديوارها و خندقها نمىتوانست براى هيچ دشمن خارجى مسلح به سلاحهاى پيشرفته نيمه دوم سده نوزدهم
هامش
( 1 ) . تحول شهر تهران در عهد ناصرى در كتاب پايتخت دويست ساله ، ص 49 .
( 2 ) . تاريخ اجتماعى در ايران در قرن سيزدهم ، جعفر شهرى ، ج 1 ، ص 119 .
( 3 ) . تحول شهر تهران در عهد ناصرى ، در كتاب تهران پايتخت دويست ساله ، ص 49 .
( 4 ) .Bohler( 5 ) . اميركبير و ايران ، ص 364 .
( 6 ) .Houtum Schindler