به كلى صرفنظر نمود .
نتيجهء صدرات ميرزا آقا خان نورى ابتدا موافقتنامهء سال 1269 ( ه . ق / 1853 م ) و بعد معاهدهء پاريس 1273 ( ه ق / 1856 م ) با انگلستان بود . « 1 »
مؤلف كتاب سياستگزاران دوره قاجار در اين باره مىنويسد :
« فرخ خان كاشى امين الملك را ، انگليسىها در پاريس آبستن كردند و براى ميرزا آقا خان نورى هم معادل يك كرور تومان ( پانصد هزار تومان ) ليره انگليسى فرستادند . وقتى كه معزول شد ، ناصر الدين شاه دارايىاش را ضبط كرد ، چنين شهرت كرد كه ليرهها مس مطلا بوده است . « 2 » »
تأسيسات و ساختمانهاى دورهء ناصرى پس از اميركبير
پيش از آنكه به تأسيسات و ساختمانهاى دورهء ناصرى ، پس از كشته شدن اميركبير ، بپردازيم ، بد نيست كمى هم دربارهء نقشههايى كه در دورهء ناصرى و پيش از آن از شهر تهران تهيه شده بود ، بپردازيم .
نقشههاى تهران قديم :
1 - نقشه ترسيمى برزين : « 3 »
نخستين نقشهء تهران در دوران محمد شاه قاجار به سال 1257 ( ه ق ) توسط جهانگرد و شرقشناس روسى به نام برزين تهيه و به سال 1269 ( ه ق ) 1852 ( م . ) در مسكو منتشر شد . در فاصلهء سالهاى 1845 - 1842 از طرف دانشگاه قازان دو نفر دانشيار به نام ديتل « 4 » و برزين به ايران اعزام شدند تا بر كرسى استادى بنشينند . ديتل بدون آنكه بتواند مطالب و مداركى را كه به دست آورده بود ، مورد استفاده قرار دهد ، در سال 1848 از بيمارى و با درگذشت . اما برزين كه بعدها استاد دانشگاه سنپترزبورگ شد ، كتابى در دو جلد به نام مسافرت به مشرق زمين به طبع رسانيد . جلد اول را به داغستان و ماوراء قفقاز و جلد دوم را به شمال ايران اختصاص داد . « 5 »
بارى در نقشهء ترسيمى برزين ، كوچههاى تنگ روستاى سابق تهران در اطراف محور بازار كه
هامش
( 1 ) . شرح حال رجال ايران ، ج 4 ، ص 369 - 373 ، نقل به اختصار .
( 2 ) - سياستگزاران دوره قاجار . خانملك ساسانى . ج 1 ، ص 52 .
( 3 ) .Berezin( 4 ) .Ditel( 5 ) . خاورشناسى در روسيه و اروپا . تأليف واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ، ترجمهء حمزه سردادور ، ص 346 ، ابنسينا 1351 .