« بسمهتعالى . چون حسبالامر اعليحضرت اقدس شاهنشاه ناصر الدين شاه ارواحنا فداه مقارن سال 1285 هجرى وسعت شهر از اطراف افزوده شد و باستيون جديدى حول آن ساخته شد ، مقرر گرديد كه نقشهء عمارات اطراف شهر قديم را كه داخل باستيون شده مهندسين مدرسهء مباركهء دارالفنون بردارند . پس به حكم مرحوم مغفور اعتضاد السلطنه وزير محترم عليقلى ميرزا كه آنوقت رياست كل مدرسه مباركه بعهدهء كفايت ايشان بود و با اطلاع و سرپرستى جناب فخامت نصاب نيّرالملك امير تومان جعفر قلى خان رييس مدرسه مباركه حقير عبد الغفار نجم الملك كه سالهاست به معلمى كل علوم رياضى و غيره اشتغال دارد به دستيارى عمدة الامرا محمد حسين خان سرتيپ اول ناظم مدرسه و به همراهى بيست نفر شاگردان مهندس كه آنوقت بعضى فارغ التحصيل بودند و بعضى نيز در تحصيل مثل نواب محمد خسرو ميرزاى سرتيپ و آقا على خان سرتيپ و سليمانخان سرتيپ مسيحى و عباسعلى خان سرتيپ و غيره مدت يكسال اوقات صرف نموده همه روزه از صبح تا شام در صحرا و محلات گردش نموده بهدقت تمام نقشه برداشت و شبها را تا سحر با مقياس يك دو هزارم [ 2000 / 1 ] اعمال روز را در ورقى نقش نمود . در آن ضمن اين دسته فارغ التحصيل شده متفرق شده طبقه ديگر كه بر روى كار آمد مثل سليمان خان و مهدى خان و ميرزا احمد و آقا خان معلمين جزو رياضى و غيره را قرار داد كه آنچه به مرور زمان در اطراف شهر تازه عمارت شده و آنچه تغيير و تصرف واقع گشته بهاضافه نقشه شهر قديم را بهتدريج بردارند و اين كارها سالها طول كشيد و آن طبقه هم فارغ التحصيل شده ، دسته ديگر روى كار آمدند ، مثل ميرزا اسمعيل خان و سيف اللّه خان و عليخان قاجار و اسد اللّه خان قاجار و غيره . اينها را هم بهمرور مشغول داشت تا آن طبقه هم فارغ التحصيل شده ، طبقه ديگر روى كار آمدند مثل ميرزا محمود مهندس منجمباشى اخوىزاده اينجانب و رضا قليخان قاجار و ميرزا آقا خان و سلطان احمد ميرزا و غيره ، اين طبقه را هم نيز مدّتى مشغول همانكار داشت و ضمنا سليمان خان مسيحى را گماشت كه نقشه اطراف شهر را چون خيلى وسيع بود ابعادش را نصف كند تا سطح از يك ربع شود به مقياس يك چهار هزارم و سليمانخان معلم رياضى را گماشت تا تمام نقشه خارج و داخل شهر قديم را در ورقى نقل كند و عمدهء زحمات نقشه را همين شخص سليمانخان سرهنگ و معلم رياضى به دستور العمل اينجانب متحمل شد و اين عمل تا اواسط سال 1305 به انجام رسيد و نقشه كشيده شد و عمدهء عمارات و تغييرات در عرض مدت اين بيست سال واقع شد و اگر چه هنوز از اراضى بايره در گوشه و كنار باقيست ولى من بعد به زودى تغييرات كلى دست نخواهد داد و
سرگذشت تهران ( فارسى ) — صفحة 136
مساهمون: حسين شهيدى مازندرانى
ص١٣٦