عبد الحسين از آثار هنرى قابل توجه سدهء سيزدهم ( ه ق ) به شمار مىرود . « 1 »
گفتنى است كه شيخ عبد الحسين تهرانى ملقب به شيخ العراقين از مجتهدين معروف به كاردانى و زهد و تقوى بود و اميركبير نيز با نظر دقيقى كه در شناسايى مردم ، به ويژه روحانيون داشت ، در ميان تمام شيوخ ، شيخ عبد الحسين را وصى خود قرار داد و شيخ العراقين هم از مال الوصايهء امير شهيد ، مسجد و مدرسهاى عالى در تهران بنا نهاد كه امروزه به مسجد و مدرسهء شيخ عبد الحسين يا مسجد آذربايجانىها معروف است . علت اينكه مسجد شيخ عبد الحسين به مدرسهء آذربايجانىها معروف شده آن است كه آذربايجانىها در ايام محرم در آنجا عزادارى و روضهخوانى برپا مىكنند و حتى در ميان عوام اين مسجد به مسجد تركها نيز شهرت دارد . « 2 »
يكى از مسائل عمدهء شهر تهران به ويژه در تابستانها مسألهء كمى آب بود . ازاينرو همانطور كه پيشتر گفته شد آب رود كرج را به سوى شهر تهران روانه ساختند و حتى قرار بود از شميران نيز آب بياورند .
قرار براين بود كه هر دهروز يكبار به همهء محلات تهران آب جارى شود . ولى پس از مدتى بهخاطر كمى آب اين قرار فراموش شد . دولت اعلام كرد براى جبران كمآبى و انجام اين كار خير كه نفعش شامل عام است قرارى خواهند گذاشت كه خلق در تابستان به جهت كمى آب عسرت نكشد « 3 » » پس نهر بزرگى را كه در زمان محمد شاه - درسال 1261 ( ه ق ) جهت آوردن آب رودخانهء كرج كنده بودند و تا آن زمان آبى از نهر مزبور به شهر جارى نشده بود تكميل كردند و نزديك به ده سنگ آب به شهر جارى گشت . براى تقسيم آب به محلهها قرار ثابتى داده شد و مردم كه « هيچوقت در خانههاى خود اينطور آب جارى نديده بودند ، به آب چاه يا آب دستى سقاگذران مىكردند ، حوضها و گوديها در خانهء خود ساخته . . . از آب جارى پركرده و همگى سيراب مىگشتند » « 4 »
تقسيمنامهء آب كرج به مهر اميركبير ثبت شده و بهموجب آن رودخانهء كرج به هشتاد و چهار سهم تقسيم شده است و نه سهم آن را بهعنوان حقابهء تهران تعيين نمودهاند . امروزه اصل اين تقسيمنامه در بيوتات سلطنتى است . « 5 »
هامش
( 1 ) . آثارتاريخى تهران ، ص 414 - 415 .
( 2 ) . شرح حال رجال ايران ، مهدى بامداد ، ج 2 ، ص 244 و نيز تهران در گذشته و حال ، ص 469 .
( 3 ) . وقايع اتفاقيه ، شماره 14 .
( 4 ) . همان ، شماره 10 .
( 5 ) . آب تهران . سازمان آب تهران ، سال 1334 ، ص 50 ، نقل از اميركبير و ايران ، ص 337 .