صدرات ميرزا آقا خان نورى
پس از كشته شدن ميرزا تقى خان اميركبير ميرزا آقاخان نورى بر صندلى صدارت نشست . وى كه صدارتش هفت سال به طول انجاميد به گفتهء اعتماد السلطنه براى قبول صدارت دو عهد از ناصرالدين شاه گرفت . يكى اعدام ميرزا تقى خان و ديگرى امنيت جانى در موقع عزل براى خودش . « 1 »
مهديقلى هدايت در اين باره نويسد :
« ميرزا آقا خان اعدام امير را شرط قبول صدارت كرد و بيشتر وزراء و امراء ، ( زالوهاى مملكت ) موافقت كردند . « 2 » »
در كتاب خاطرات ليدى شيل نيز آمده است :
« شاه سابقا با تحت الحمايگى او [ ميرزا آقا خان نورى ] بهوسيلهء دولت انگليس با طيب خاطر موافقت كرده بود . » « 3 »
دراينجا پيش از آنكه به دنبالهء نوشته ليدى شيل بپردازيم بد نيست توضيح كوتاهى در اين باره بخوانيم :
ميرزا آقا خان نورى قبلا ، يعنى در زمان محمد شاه قاجار ، بهعلت حرفها و حركات ناشايست و اختلاس از اموال ديوانى تنبيه و به كاشان تبعيد شده بود . وى پس از مردن محمد شاه از تبعيد فرار كرد و در تهران متوسل به « مهدعليا » مادر ناصرالدين شاه شد . اما چون از غضب صدراعظم جديد ، اميركبير ، درامان نبود به سفارت انگليس پناهنده شد و خود را تحت حمايت آنها درآورد .
ليدى شيل در ادامهء سخنش مىگويد :
« و اكنون احساس مىكرد كه اگر صدراعظم آينده همچنان تحت الحمايهء دولت انگليس باقى بماند ، عنقريب از صورت وزير درآمده به يك پادشاه حقيقى تبديل خواهد شد . براى حل اين مشكل ، شاه دست به يك روش معمول زد . بهاينترتيب كه ميرزا آقا خان را مدت سه روز در قصر سلطنتى محبوس كرد و از او خواست كه بهتنهايى در مورد قبول صدراعظمى شاهنشاه يا ادامه دادن به نوكرى سفير انگليس تصميم بگيرد . . . سرانجام [ ميرزا آقا خان ] براى تعيين تكليف
هامش
( 1 ) . صدرالتواريخ . اعتماد السلطنه ، ص 237 .
( 2 ) . خاطرات و خطرات ، مهديقلى هدايت ، مخبر السلطنه ، ص 57 .
( 3 ) . خاطرات ليدى شيل . ص 222 - 223 .