مىبردند . سفارتخانههاى بيگانه نيز هر يك چاپارى داشتند كه اموراتشان را انجام مىداد . اين وضع چاپارخانهء كشورى بود كه روزگارى يكى از منظمترين و وسيعترين تشكيلات ارتباط پستى جهان را تأسيس كرده بود .
نقشهء ايجاد چاپارخانهء جديد به سال 1266 ( ه ق ) تنظيم شد و شفيعخان چاپارچىباشى به رياست دستگاه چاپارخانه تعيين گرديد . « 1 »
در زمان اميركبير بناها و ساختمانهايى چند در تهران ساخته شد كه برخى از آنها همچنان باقيست .
اميركبير در زمان صدارتش در تهران بناى تيمچه و بازارى را گذاشت كه اولى سراى اتابكيه و دومى بازار امير نام گرفتند « 2 » كه اين دو بازار در مجموع بهترين بازارهاى تهران و مهمترين كانون ترقى تجارت بهشمار مىرفتند .
بازار امير شامل سه راسته بازار بود كه به سراى اتابكى راه داشت . بناى اين بازارها در رمضان 1266 ( ه ق ) تمام شد ، سراى امير در دو طبقه ساخته شد و داراى 336 حجره بود ، در 22 ربيع الثانى 1267 ( ه ق ) افتتاح شد .
اين تأسيسات نيز كه ادارهء امور آن را آقا مهدى ملك التجار به عهده داشت به اندازهاى مورد پسند بازرگانان قرار گرفت كه تجار در خريدارى حجرههاى آن باهم مناظره و حرف داشتند .
بازار امير و خاصه سراى اتابكى بسيار مورد توجه اروپاييان بود . ايستويك « 3 » جهانگرد انگليسى ، كه ده سال پس از اميركبير سراى اتابكى را ديده ، از آن بهعنوان عاليترين بازار تهران ياد مىكند و مىنويسد : « سى هزار ليرهء انگليسى ( شصت هزار تومان ) خرج تأسيس اين بازار شده است . علاوه بر اين ، وزير مختار پروس بروگش « 4 » ، نيز در اين باره شرح مىدهد . واتسون « 5 » نويسندهء تاريخ قاجاريه نيز مىگويد :
« امير نظام با تأسيس چند راسته بازار زيبا ، مردم تهران خاصه اصناف بازرگان را سپاسگزار خود ساخت . اين بازارها قشنگتر از هر بازارى است كه هر شهر ديگر جهان بخواهد به داشتن مانند آن به خود ببالد .
هامش
( 1 ) . اميركبير و ايران ، ص 337 - 338 ، نقل به اختصار .
( 2 ) . تاريخ منتظم ناصرى ، اعتماد السلطنه ، ج 3 ، ص 1713 ، تصحيح دكتر محمد اسماعيل رضوانى .
( 3 ) .Eastwich( 4 ) .Brugsch( 5 ) .Watson