سراى امير كه نام مؤسس آن را دارد در زيبايى و جادارى با بهترين ساختمانهاى آسيا برابرى و همچشمى مىكند . » « 1 »
همچنين در نياوران دو عمارت تازه بنا شد و قرار بود يكى از آن دو خانهء ييلاقى شاه باشد كه به عمر او نرسيد . عمارت ديگر براى اقامت ناصر الدين شاه تخصيص داده شد . جالب آنكه ناصر الدين شاه به قصر تازهساز محمديه كه شصت هزار تومان خرج بناى آن شده بود ، نرفت .
چرا كه محمد شاه در اين قصر مرده بود و ناصرالدين شاه آن را بدشگون مىدانست . از آثار ديگر زمان اميركبير ميدان توپخانه ، عمارت توپخانه و سبزهميدان است . به علاوه از آنجا كه جمعيت تهران رو به افزايش بود ، دويست خانه هم بيرون شهر بنا گرديد .
همچنين در سال 1267 ( ه ق ) در نقاط مختلف شهر دارالخلافه ، قراولخانههايى ساخته شد كه به نظم شهر افزود و مقرر شد كه در ساير شهرها نيز قراولخانه بسازند « 2 » و در همان سال جباخانه نيز در همهء بلاد ايران ، خاصه در دارالخلافهء تهران داير و انواع اسلحه ساخته شد « 3 » و برج و بارهء دارالخلافه هم تعمير شد . « 4 »
در ناسخ التواريخ آمده « 5 » كه در اين دوران علاوه بر بناى كارخانه چينىسازى در دارالخلافه و كارخانه بلورسازى در قم ، چند حمام سنگ مرمر نيز در تهران ساختند . « 6 »
ديگر از آثار دورهء اميركبير كه در واقع جزء ماترك او به حساب مىآيد و پس از كشته شدنش ساخته شد ، مسجد شيخ عبد الحسين واقع در بازار است كه مسجدى است خوش طرح مشتمل بر مقصوره و گنبدى در ضلع جنوبى و طاقنماهاى متناسب كوچك در جوانب ديگر و شبستانى در ضلع شرقى ، مزين به معقلىهاى كاشى و آجر . در غرب مسجد شيخ عبد الحسين ، مدرسهء قديمى علوم دينى با وسعتى نسبتا زياد با همين نام قرار داشت كه صحن آن به شيوهء چهارايوانى ترتيب يافته و اتاقها و غرفههاى محل سكونت طلاب را در اطراف صحن ترتيب دادهاند . منبت بسيار عالى و ممتاز و كاشيكارى خشتى هفترنگ خوشطرح و زيباى سردر مدرسهء شيخ
هامش
( 1 ) . اميركبير و ايران ، ص 342 .
( 2 ) . تاريخ منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص 1712 .
( 3 ) . همان ، ص 1716 .
( 4 ) . همان ، ص 1716 .
( 5 ) . اميركبير و ايران ، ص 343 .
( 6 ) . تاريخ منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص 1712 .