در دوره سلطنت شاه فعلى ( ناصر الدين شاه ) ساخته و مسطح و سنگفرش شده است . دورتادور آن دكانهاى زيبايى است كه از صفه و ايوان احاطه شده و در بيننده تأثيرى نيكو برجاى مىگذارد . بعضى ميدانهاى كوچك نيز هست كه مخصوص فروش خواربار است يا از آن به صورت قبرستان استفاده مىكنند .
ارك تهران
از ميدان بزرگ شهر ، موسوم به سبزه ميدان با عبور از پل كوچكى كه برفراز خندق زده شده به ارك مىتوان وارد شد . در داخل ارك مقر و منزل شاه قرار دارد با همهء باغها ، حياطها ، كوشكها و حرمهايش .
. . . ارك با يك ديوار چينهاى محاط شده است . از آن گذشته ارك داراى قصور بيشترى هم هست كه به صدراعظم و وزير جنگ تعلق دارد و عمارت مخصوص سفارت روس ، مدرسهء نظام ، توپخانهء جديد التأسيس كه ماژور كرسيس « 1 » اتريشى آن را تجديد سازمان داده است . . . [ در نقشهء دارالخلافهء طهران كه به تاريخ شهر جمادى الاول سنهء 1275 چاپ شده است ، به جاى كرسيس ، كرشيش نوشته شده و عموم كسانى كه از اين نقشه در نوشتههاى خود ياد كرده و از اين شخص نام بردهاند ، اين نام را « كرشيش » نوشتهاند ] . تمام زمين ارك به شاه تعلق دارد . وى محق است كه هر وقت ميل كند ، هرجايى را بدون پرداخت غرامت براى ساختمان در آن قطعه زمين تملك كند و البته بايد گفت كه به ندرت از اين امتياز خود استفاده مىكند . بههمين دليل قيمت اين املاك از آن جهت كه ممكن است مصادره شود بسيار اندك است .
تا آنجا كه من مىدانم اين امر دوبار اتفاق افتاد ؛ پس از طغيان بىسرانجام سالار تمام خانههاى خانواده سالار و كليهء متعلقاتش با خاك برابر شد و زمين آن ضبط گرديد و ديگرى در حين آخرين جنگ انگليس و ايران ، قصر شاهزاده سيف الدوله كه تحت الحمايه انگليس بود براى توسعه اقامتگاه سلطنتى مورد استفاده واقع شد . پس از عقد قرارداد صلح هم ديگر انگليسىها نتوانستند ادعايى بكنند ، زيرا حق مالكيت پادشاه نسبت به اين زمينها معتبر بود .
درست بر فرازپل ، كوچهء باريكى پس از عبور از در نقارهخانه به ميدان شاه مىپيوندد . [ همان ميدان ارك بعدى ] طول ميدان دويست و شانزده متر و عرض آن يكصد و هشت متر است . اينجا ميدان مشق و محل تمرين توپخانه است . دورتادور آن غرفههايى براى توپخانهها تعبيه شده ، در
هامش
( 1 ) .krziz