واگذار كردهاند كه زباله شهر را براى كود ببرند . . . بوى عفونتى كه از اين همه مواد گنديده منتشر مىشود سكونت در تهران را در فصل تابستان طاقتفرسا مىسازد . تبهاى كشنده ايجاد مىكند و باعث مىشود كه هرگاه و با وارد مملكت شده به طرز وحشتناكى كشتار كند .
در زمستان كه معمولا درجهء گرما شش درجه رئومور « 1 » پايين مىآيد ، در تهران حدود دو پا برف مىبارد . براى آنكه بامها را از سنگينى بار برف رها سازند ، برفها را با جديت پارو كرده به كوچه مىريزند . برف در كوچهها به صورت كوه در مىآيد تا اينكه فصل هواى معتدل فرا برسد و آن را ذوب كند و كوچهها باز از قيد برفهاى انباشته آزاد گردد و عبور از آنها ميسر گردد . در مورد بارانهاى مداوم نيز اتفاق مىافتد كه يك ديوار چينهاى به كوچه بريزد . در چنين صورتى ديگر خاك و آوار را جمع نمىكنند تا فصل خشكى برسد و از آن به عنوان مصالح ساختمانى و تجديد بناى ديوار استفاده كنند . در دو نقطه شهر خيابانها از قبرستانهايى كه هنوز بسته نشده عبور مىكند . دراين جاها زمين سست اغلب در مقابل گام اسبان مقاومت نمىورزد و چالهاى دهن باز مىكند . جوى آب هم كه به خوبى ديوارهسازى نكردهاند كاملا از نزديك آن مىگذرد .
محلههايى كه دركنار قبرستان هستند ، به هنگام بروز بيمارىهاى واگير سختتر از بقيه گرفتار مصيبت مىشوند .
بازار و كاروانسرا ، در تهران فراوان است ، زيرا همهء پيشهوران و كسبه در آن به كار خود سرگرمند . بازارها دالانهاى بلندى هستند با سقفهاى قوسدار كه در دو طرف آن مغازههايى تعبيه شده است . از اين بازارها راههايى به كاروانسراها باز شده كه مقر عمدهفروشان است .
پيش از اينها بازارها و كاروانسراها هم تنگ و هم كوتاه بود تا آنكه در زمان ميرزا تقى خان [ اميركبير ] بازار وسيع امير با كاروانسراهايش ساخته شد . وسايل و اثاث آن مجلل است .
حياطها و باغچهها همه بزرگ و باشكوه ساخته شده و بعد از قصر سلطنتى ديدنىترين چيز سراسر شهر بهشمار مىرود . بازارهاى ديگر ، كه از نظر زيبايى در درجات بعد قرار دارد در دنبال اين بازار ساخته شده است ، يا در خيابانهاى دور تر واقع است . به موجب يك رسم قديم پيشهوران يك رشتهء خاص براى خود بازارى را در اختيار دارند و همچنين بازرگانان اهل يك شهر معين صنعتى ، مثلا يزد ، كاشان ، كرمان و غيره - در كاروانسراى معينى سكنى گرفتهاند . گاه نيز كسبه متفرق يك رشتهء خاص از طرف حكومت به سكونت در يك نقطه مشترك مجبور
هامش
( 1 ) .Reaumur، فيزيكدان فرانسوى درجهبندى ميزان الحراره - دماسنج - را طورى قرار داد كه درجهء صفر آن همان صفر ميزان الحرارهء سانتىگراد است ولى درجهء حرارت آب جوش را 80 گرفت . ( فرهنگ معين ، ج 4 ، ص 296 ) .