تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ قم ( فارسى ) — صفحة 77

مساهمون:

ص٧٧
هيئت و نجوم و رياضى برزانده بوده ، و از فقها و محدثين بزرگ هم به شمار مىرفته ، ولى در فروع مشرب اخبارى داشته است . كتاب‌هاى او در فقه و حديث و تفسير و اخلاق مانند « مفاتيح الشرايع » ، « وافى » ، سه تفسير به نام‌هاى « صافى » ، « اصفى » و « مصفى » ، « حقايق » و « محجة البيضاء » از كتب ذيقيمت و ذخائر شيعه اماميه است . كتاب‌هاى ديگرش در علوم عقلى هم از آثار ارجدار ، و به گفتهء استاد فقيد علامه طباطبائى در پاسخ سئوال بنده ، آنچه فيض در علوم عقلى نوشته متقن و ارزنده است . فيض و فياض بعلاوه هر دو شاعر هم بوده‌اند ، و هردو نيز ديوان شعر داشته‌اند ، با اين فرق كه فياض يك ديوان كامل شعر دارد كه چاپ هم شده است ، ولى ملا محسن چندين ديوان بزرگ و كوچك داشته است . ديوان غزليات او چاپ شده ، ديوان‌هاى ديگرش كه بايد كوچك باشد غير از يكى ، چاپ نشده است و به نام‌هاى : شوق المهدى ، شوق العشق ، شوق الجمال ، مثنويات ، سلسبيل و تسنيم ، دهر پرآشوب ، و آب زلال است . « شوق المهدى » او كه تضمينى از بعضى غزليات حافظ در مدح حضرت ولى عصر امام زمان ارواحنا فداه است ، نويسنده آن را تحقيق و تصحيح نموده و با مقدمهء مفصل و شرح‌حال فيض به نام « شوق مهدى » تاكنون شش بار چاپ و منتشر شده است . فيض و فياض گذشته از اين كه باجناق بوده‌اند ، صميميت خاصى با هم داشته‌اند . از جمله فياض دربارهء فيض در شعرى مىگويد :
فيض كاشى را به فياض ار كنى احسان رواست * زان كه او هم از كمربندان پيمان شماست
و در اين رباعى گفته است :
دل يافت حيات ابد ار خدمت فيض * جان زندهء جاويد شد از صحبت فيض جز وحشتم از خلق جهان نفزايت * تا « انس » لقب داد به من حضرت فيض
معلوم مىشود فيض لقب و تخلص شعرى « انس » به فياض داده بود ، شايد به اين خاطر بوده كه « بدريه » همسرش از اين كه لقب و تخلص شعرى شوهر خواهرش « فياض » و صيفه مبالغه بوده ، خاطرش آرام گيرد ! ! علم الهدى فرزند فيض هم كه نوهء ملا صدرا بوده ، مانند ميرزا حسن فرزند فياض ، از علما و دانشمندان بنام عصر خود بوده و داراى تأليفات و آثارى است ، خط خوش نسخ او هم مشهور است ، از جمله كتاب پدرش « محجة البيضاء » را كه من ديده‌ام استنساخ كرده است .