تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ قم ( فارسى ) — صفحة 76

مساهمون:

ص٧٦
هميشه تا بود اين آستانه مشرق نور * هميشه تا بود اين خاك فيض را معدن تو با صدرات كل با شبش نسق فرما * به حسن سعى تو بادا رواح اين مأمن تو همچو شاخ گل آيين‌فزاى اين گلزار * چو عندليب من آوازه‌سنج اين گلشن

ملا محسن فيض كاشانى

به‌طورى كه اشاره نموديم يكى از شاگردان و داماد كوچك صدر المتألهين شيرازى ، ملا محسن فيض كاشانى بوده است . ملا محسن كه نامش در اصل « محمد محسين » بوده در همان كاشان يا قم يا در هر دو نزد صدر المتألهين به فراگيرى علوم عقلى اشتغال داشته ، و قطعا در قم مانند ملا عبد الرزاق لاهيجى شاگرد ديگر ملا صدرا از محضر استاد استفاده نموده است . در شرح‌حال ملا صدرا گفتيم كه وى در كاشان با دختر ضياء العرفاى رازى مقيم كاشان ازدواج كرده بود ، دختر ديگر ضياء العرفا نيز همسر شاه مرتضى كاشانى پدر ملا محسن بوده است . بنابراين صدر المتألهين از نظرى هم شوهر خاله ملا محسن بوده است ! چنان كه گفتيم ازدواج ملا عبد الرزاق و ملا محسن با دختر ملا صدرا در كاشان يا قم و يا شيراز بوده ، ولى در چه سال‌هائى درست روشن نيست ، اما طبق شواهد و قرائن ملا عبد الرزاق متوفاى 1072 ه داماد بزرگتر بوده ، و ملا محسن هم داماد كوچكتر و در سال 1091 ه درگذشته است . از قرارى كه نوشته‌اند همسر ملا عبد الرزاق به نام يا به لقب « صدريه » و همسر ملا محسن به نام يا به لقب « بدريه » و هر دو هم فاضله و انديشمند بوده‌اند . مىگويند ملا صدرا به داماد بزرگش لقب يا تخلص « فياض » و به ملا محسن لقب يا تخلص شعرى « فيض » داده بود . اين را هم نوشته‌اند كه روزى « بدريه » به پدر شكايت كرد كه لقب شوهر من « فيض » مصدر است ، حال كه لقب شوهر خواهرم « فياض » و صيغه مبالغه است و مىرساند كه او داراى فيض بيشترى است . صدر المتألهين مىگويد : دخترم ! از اين نظر ناراحت مباش كه شوهر تو مصدر و فيض محض است ، مانند « زيد عدل » و هيچ قيدى ندارد ، و دختر هم با توضيح پدر قانع مىشود . بارى ، ملا محسن هم مانند ملا عبد الرزاق از جملهء ده شاگرد ممتاز و برجسته ملا صدرا بوده و در قم و هجرت به روستاى كهك كه به آنها « عشره مبشره » مىگفتند همراه او بوده‌اند . ملا محسن در معقول يعنى انواع رشته‌هاى علوم عقلى از فلسفه و كلام و منطق و
تاريخ قم ( فارسى ) — صفحة 76 | على دوانى / محمدحسين ناصر الشريعه