« نقلست : كه از هل هرات ابو مسلم از پيرى پرسيد كه چند سالهيى ؟ گفت : شش ساله - گفت : چگونه تواند بود ، و تو مرد پير شدهيى ! گفت : اى امير ! عمر آنست كه ، در ايمنى و فراغت بگذرد ، و ما در عهد تو از ظلم و تعدى ايمن شدهايم ، و اين شش ساله بيش نيست . اوقاتى كه در روزگار بنى اميه گذشته ، آن را از عمر نميدانم . « 1 »
بقول مسعودى يزيد بن معاويه به شكار شوقى عظيم داشتى ، و به پرورش حيوانات شكارى و سگ و بوزينه و پلنگ پرداختى ، در ساز و سرود و شراب منهمك بودى ، و عمال او نيز تقليدش كردندى ، و علانيه شراب خوردندى ، و در ايام او در مكه و مدينه ساز و سرود و انواع ملاهى كه مسلمانان پيشين مرتكب آن نبودند ظاهر شد « 2 »
اين بود تلخيص اوضاع سياسى و فكرى و معيشىايكه در عصر اموى ظهور كرده بود و منجر به سقوط اين دولت گرديد .
استفادهء خراسانيان از اوضاع جاريه
در چنين حال كه بنيان دولت اموى متزلزل گشت ، خراسانيان در پايان مبارزهاى عنيف خود كه در مدت يك قرن براى حفظ شئون ملى و استقلال خود انجام داده بودند ، از اوضاع جاريه استفاده ميكردند . سياست ملى اين مردم چنين بود كه مخالفان دستگاه بنى اميه را كه از خود تازيان و عشيره هاشمى و غيره بودند تقويه كنند . چنانچه در طول همين قرن خراسان پناهگاه و مرجع تمام مدعيان خلافت و امارت بود « 3 » و قيامهاى مخالفان سلطهء اموى خواه از آل ابو طالب و خواه از آل عباس در جانب شرقى ممالك اسلام ( خراسان ) صورت گرفت .
و ما در فصول گذشته به برخى از ان وقايع اشارت كرديم .
هامش
( 1 ) - روضات الجنات فى اوصاف مدينه هرات 1 / 176
( 2 ) - مروج الذهب 2 / 68
( 3 ) - الاداب السلطانيه از ابن طقطقى محمد بن على 128 طبع قاهره 1923