شعار خراسانيان درين حركت آزادىخواهى براى جلب همدردى تمام مسلمانان ظاهرا « كتاب اللّه و سنت رسول اللّه و اطاعت الرضا من آل محمد بود » « 1 » ولى آنچه در حقيقت مطلوب ايشان باشد ، خلع سلطهء عربى و بازيابى استقلال است و همين مقصد بزرگ را تازيان از اعمال و كردار اموالى ( خراسانيان غير عرب ) كه در مرو و ديگر بلاد خراسان مركز داشتند دريافته بودند ، چنانچه شاعرى تازىنژاد به اعراب بنى ربيعهء مرو و ساير شهرهاى خراسان اعلام خطر مىكند ، كه اين موالى خراسانى و لو كه بنسبهاى عربى منسوب هم شده باشند كيشى علاحده دارند ، و به قتل اعراب كمر بستهاند :
قوم يدينون دينا ما سمعت به * عن الرسول و لا جائت به الكتب
فمن يكن سائلى عن اصل دينهم * فان دينهم ان تقتل العرب « 2 »
« اين ( موالى خراسان ) گروهىاند و دينى دارند كه از پيامبر و كتب سماوى نيامده ، اگر كسى از من اصل دين ايشانرا بپرسد خواهم گفت : دينى غير از كشتار عرب ندارند . »
بارى خراسانيان آنچه را در نظر داشتند ، با استفاده از اوضاع سياسى آنوقت و تحزبى كه بين تازيان بوجود آمده بود ، بمورد عمل گذاشتند ، و امپراتورى بزرگ و پهناور و نيرومند اموى را از بين بردند ، و بجاى آن دولت جديد آل عباس را به شرحى كه بعد ازين بيايد بوجود آوردند ، تا اينكه در نتيجه اين جد و جهد مداوم ، سازمانهاى داخلى و ملى دولتى را در خراسان باز زندگى و قوام دادند .
هامش
( 1 ) - الكامل 5 / 181
( 2 ) - اخبار الطوال ابو حنيفه دينورى 343 طبع قاهره 1330 ق