است كه بگفتهء مرحوم پرفسور هرتسفلد احتمالا معنى قصر زمستانى ميدهد - به علت صيقل قسمتهائى از سنگهاى آنكه انعكاس صورت در آن ديده مىشود مردم آن را تالار آئينه ميخوانند - از نوشتههاى ميخى اين كاخ معلوم ميگردد كه خشايارشا كارهاى ناتمام آن را پايان بخشيده و اردشير سوّم پلّكان و مدخلى بر جانب غربى آن افزوده است - نوشتههاى متعدّد بخطّ پهلوى و كوفى و ثلث و نسخ و نستعليق كه يادگار شاهان و بزرگان و راهگذران مختلف است و بعضى از آنها اهميّت تاريخى فراوان دارد بر سنگهاى مستحكم اين كاخ نقر گشته است و امتياز ديگر آن بشمار ميرود « 1 » .
حياط اين كاخ در جنوب آن واقعست و در جنوب حياط نقوش برجسته و نبشتهها و آثار بناى مغشوشى ديده مىشود كه مربوط به اردشير سوّم بوده از محلّ ديگر به مكان فعلى انتقال يافته است و باحتمال زياد قبلا در ساختمانى كه محلّ تپّهء مصنوعى سابق الذّكر را اشغال ميكرده واقع بوده است .
متّصل به اين آثار مغشوش بر فراز صفّهء سنگى كه بلندترين قسمت صخرهء طبيعى محلّ تختجمشيد است بقاياى سنگى كاخ ديگرى ديده مىشود كه نقشه و موقعيّت آن بر كليّهء بناهاى ديگر تختجمشيد برترى دارد و در روزگار آبادانى زيباترين كاخهاى مجلّل تختجمشيد بوده است - نبشتههاى بالاى پايهها و تصاوير شاه ( ش 73 ) تماما بنام خشايارشا بوده عموم دانشمندان عنوان كاخ كوچك خشايارشا به آن دادهاند .
در محوّطهء پائين و پستى كه در جنوب كاخ كوچك خشايارشا واقع گرديده است اطاقهاى چهارگوش مشابه هم قرار دارد كه هركدام داراى چهار ستون بوده است و اطاق باريكى هم كه حكم پستو و صندوقخانه را داشته است در مجاورت هركدام واقع مىباشد - بين رديف اطاقها نيز دهليزهاى طولانى وسيله ارتباط آنها بوده است - مجموع اين ابنيه را قسمتى از اندرون كاخهاى تختجمشيد ميشناسند و بوسيلهء دو پلّكان از كاخ خشايارشا بدانجا ميرفتهاند و آثار پلّكانهاى مزبور در دو أنتهاى مهتابى باريك جنوب
هامش
( 1 ) در صفحهء 19 اشاره به يكى از كتيبههاى تاريخى مورد ذكر كه بنام ابو كالنجار است گرديد