وضع اجمالى كاخ آپادانا بدين ترتيب است كه از هركدام از پلّكانهاى شمالى و شرقى بايوان بزرگى به طول 70 / 60 متر و پهناى قريب 15 متر بالا ميرفتهاند ( ش - 52 ) - هركدام اين ايوانها داراى دوازده ستون سنگى به بلندى 18 متر بوده ( ش - 53 ) از ايوان شمالى بوسيله دو استانه و از ايوان شرقى بوسيله يك آستانه بدرون تالار بزرگ مركزى كاخ ميرفتهاند - كلفتى ديوار خشتى بين ايوانها و تالار 5 متر و نيم است و آثار آن با سوراخهاى آب رو كه بوسيله آنها آب باران پشتبام وسيع از ميان ديوار به مجراهاى زيرزمينى ميرفته است موجود و مشهود مىباشد - ايوانى هم نظير دو ايوان مزبور به طرف مغرب داشته كه چشمانداز آن بجلگهء پهناور مرودشت بوده مانند ايوان شرقى بوسيلهء يك آستانه بتالار مركزى ارتباط مييافته است . سرستونهاى كاخ آپادانا را از سنگهاى يك پارچهء بزرگ به صورت دونيم تنهء شير يا گاو يا هيكلهاى حيوان با سر انسان حجّارى كرده بودند و نمونههائى از آنها هم كه به كار نرفته است در خاكبرداريهاى قسمت شمال صفّهء تختجمشيد هويدا گشته است ( ش 54 و 55 ) .
هنگامى كه كاخ اپدانه بفرمان داريوش كبير ساخته ميشد در هريك از چهار گوشهء تالار مركزى آن در زير خشتهاى ديوار جعبه سنگى نهاده درون هر جعبه لوح چهار گوشى از زر و لوحى نظير آن از سيم بنام داريوش قرار دادهاند - هر ضلع الواح مزبور 33 سانتيمتر بوده مضمون آن نام داريوش و پدر و نياى او و سپاس از آهورامزدا و ذكر چهار گوشهء كشور شاهنشاهى ( هندوستان - سكستان آنطرف سغد - حبشه - ساحل مديترانه ) را دربردارد دو عدد از چهار جعبه مزبور با الواح آنها از ميان رفته و دو جعبه ديگر با الواح آنها در اواخر شهريور سال 1312 كشف گرديد كه يكى در موزهء سلطنتى كاخ مرمر و ديگرى در موزهء ايرانباستان نگهدارى مىشود ( ش - 56 ) - هر ضلع تالار مركزى 70 / 60 متر بوده درون آن 6 رديف در 6 رديف جمعا 36 ستون هركدام بارتفاع 18 متر قرار داشته است .
كاخ بزرگ و مهمّ ديگر تختجمشيد در مشرق صفّه بين كاخ اپدانه و كوهستان واقع بوده بعلّت وجود صد ستون در تالار اصلى آن بنام صد ستون خوانده
اقليم پارس ( فارسى ) — صفحة 26
مساهمون: محمد تقى مصطفوى
ص٢٦