خاكى باريكى وجود دارد كه نشانهء برج و با روى خشتى بوده در حقيقت حصار كاخها از سمت كوهستان بشمار ميرفته است .
در سينهء كوه نيز دو دخمه موجود است يكى محاذى تالار بزرگ صد ستون ( ش - 78 ) و ديگرى كمى دور تر از گوشهء جنوبشرقى صفّه - بيرون هردو دخمه مانند نظائر آنها كه در نقشرستم موجود است و ذكر آنها خواهد آمد تصوير شاه در حال عبادت برفراز اورنگ شاهى در مقابل آتش مقدّس و فروهر ديده مىشود و 28 نفر نمايندگان 28 استان كشور تخت شهريار را بالاى دست گرفتهاند .
دخمهء شمالى منسوب باردشير دوّم و مشتمل بر دو آرامگاه بوده دخمهء ديگر متعلّق باردشير سوّم شناخته شده داراى شش آرامگاه است و نام نمايندگان هريك از ملّتهاى تابعه بر بالاى سر آن به خط ميخى منقور مىباشد . ( ش 79 و 80 )
در محوّطهء جنوبى بيرون صفّهء تختجمشيد هم كاخهائى از دوران هخامنشى بنياد نهاده بودند كه قسمتهائى از آنها و يك استخر بزرگ سنگى خاكبردارى و هويدا شده است ( ش 81 ) و همچنين بر روى شال ته ستونى در يكى از كاخهاى مكشوف در محوّطهء نامبرده نام خشايارشا با ذكر كلمه تچر منقور گرديده است و مىرساند عمارت زمستانى براى آن شهريار در اين قسمت ساخته بودند .
بر بالاى پيشآمدگى كوهسار در انتهاى محوّطهء مزبور آرامگاه نيمه تمامى از سنگ كوه پديدار است كه منتسب به داريوش سوّم واپسين شاهنشاه هخامنشى مىباشد .
در محوّطهء شمالى خارج از صفّه به علت اينكه مسيل كوهسار است كمتر خاكبردارى نمودهاند و سنگهاى زبرهتراش چند كه جهت سرستون آماده ميساختهاند در پائين كوه باقى است و در گوشهء شمالشرقى آن محوّطه نيز درگاه سنگى هويدا است كه بطور يقين در ادوار بعد از هخامنشى از كاخ كوچك داريوش به آنجا برده و مورد استفاده قرار دادهاند .
به مسافت يك كيلومترى شمال صفّهء تختجمشيد در جانب راست شاهراه شيراز به اصفهان گورستانى مربوط به بعد از دوران هخامنشى و احتمالا نزديكتر
اقليم پارس ( فارسى ) — صفحة 31
مساهمون: محمد تقى مصطفوى
ص٣١