كاشىپزى و نقّاشى و حجّارى و گچبرى و آيينهكارى و امثال آن بودند نيز بطهران آورد و نام اين گونه استادان شيرازى در ابنيهء متعدّد دوران قاجاريّه در طهران اعمّ از مساجد و بقاع متبرّك و كاخهاى سلطنتى و عمارات بزرگان تا زمان ناصر الدّينشاه ( 1264 تا 1313 ه . ق ) كه طبق سنّت نيكوى قديمى با اشاره به عمل خود نامشانرا در محلّ مناسبى بر كاشى يا نقّاشى يا اثر ديگر هنرى نوشتهاند بطور متعدّد ديده مىشود و بهرهمندى وافر طهران را از مكتب هنرى شيراز بهتر نمايان ميسازد .
ضمنا در دورهء شاهان مختلف قاجاريّه همّت برخى بزرگان و بانيان نيكوكار فارس در راه تعمير و احياى بقاع متبرّك و ساختمان يا تكميل و تزئين مساجد زيبا و حسينيّهها و آبادانى يا احداث باغها و كوشگها در شيراز نمودار ادامهء پرتوافكنى روح هنردوست مردم آن سامان است كه باوجود كم و كاستى عوامل مهمّ اين گونه تجلّيات خواستهاند شهر شيراز مانند گذشته آنچه را در خور لطف و صفاى معنوى و ظاهرى آن و شايستهء مردم نيكونهاد فارس است دربر داشته باشد .
وجود كليساها و داير بودن آنها از ديرزمان در شهر شيراز و خارج آن و بندر بوشهر گواه ديگرى از آزادگى و آزادمنشى روح مردم فارس محسوب ميگردد كه پديد آوردن آثار برجسته و شاهكارهاى هنرى در طىّ قرون و اعصار نيز فراخور چنين روحيّهء آزاد و بلندنظرى معنوى تواند بود .
لازم ميداند اشاره به اين نكته نمايد كه در دوران قاجاريّه هنر رنگآميزى كاشيهاى خشتى معروف به هفترنگ بوسيلهء استادان باذوق و زبردست شيرازى بزيبائى و دلپسندى هرچه تمامتر جلوهگر شده بود چنان كه نمونههاى عالى آن كاشيكاريهاى پيشانى بالاى ايوان بزرگ حسينيّهء مشير « 1 » و مسجد نصير الملك « 2 » و بالاى ايوان باغ ارم و امثال آنست و هنوز هم اين هنر عالى بوضعى مخصوص و منحصربفرد بوسيلهء استادان شيرازى انجامپذير هست چنان كه تصاوير شاهان قديم و صحنههاى زيبائى كه با كاشيهاى هفترنگ بر فراز بسيارى از ساختمانهاى ادوار اخير در شيراز ديده مىشود گواه پايدار و زنده بودن اين هنر شيوا و ظريف است و نمونهء بسيار عالى متأخّر
هامش
( 1 ) مذكور در صفحهء 73 متن كتاب .
( 2 ) ايضا مذكور در صفحهء 73 متن كتاب .