بقاياى جادّهء سنگى عهد ساسانى كه از فيروزآباد به بندر سيراف ميرفته از كنار سياه و دهرام و مياندشت و دزگاه و جم مىگذشته به بندر طاهرى كنونى يا بندر سيراف قديم منتهى مىگرديده است ، ضمن راههاى سيراف به داخل فارس در كتب مسالك الممالك اشاره شده است و در زمستان سال 1338 هم ضمن مسافرت دانشمند بلژيكى پرفسور واندنبرگ
L . Vanden BERGHE
مورد بررسى واقع گشت و همچنين بناى مفصّل كاروانسراى عهد ساسانى و آثار و بقاياى سه كاروانسراى ديگر در كنار راه مزبور از طرف پرفسّور نامبرده مشاهده و بررسى گرديده است .
جادّه و كاروانسراهاى مزبور وسيلهء ارتباط بندر مهمّ سيراف و شاهراه بازرگانى عهد ساسانى بين بندر نامبرده با فيروزآباد و ساير قسمتهاى كشور شاهنشاهى ايران در عهد ساسانيان بود .
براى نمودن اهميّت آبادانى بندر سيراف كه تا نيمهء دوّم قرن چهارم هجرى ادامه داشته است نقل برخى نوشتههاى كتب قديم كه در كتاب سرزمينهاى خلافت شرقى ذكر شده است بمورد به نظر مىرسد :
« اصطخرى در قرن چهارم هجرى مينويسد سيراف از حيث بزرگى و جلال با شيراز همسرى مىكند ساختمانهاى آنجا از چوب ساج است كه از زنگبار ميآورند و عمارتهاى چند طبقه دارد كه مشرف بر دريا ساخته شده همچنين گويد مردم سيراف در مخارج عمارت اسراف ميكنند چنان كه يكى از بازرگانان براى خانهء خويش بيش از سى هزار دينار ( پانزده هزار پوند « 1 » ) خرج مىكند . سپس گويد اهالى آنجا از تمام اهل فارس توانگرترند و كسانى هستند كه ثروت آنان از شصت هزار هزار درهم ( دو ميليون پوند « 2 » ) بيشتر است و همهء آن را از راه تجارت
هامش
( 1 ) حدود سه ميليون ريال .
( 2 ) حدود چهار صد ميليون ريال ، دانشمند محترم آقاى سلطانعلى شيخ الاسلامى ( سلطانى ) پس از ملاحظهء سطور بالا اظهار عقيده نمودند كه اصطخرى و ابن حوقل روايت مىكنند بعضى اشخاص را ديدم كه چهار ميليون دينار دارند كه معادل دو ميليون پوند مىشود و تسعير شصت هزار هزار درهم با مبلغ فوق تطبيق نمىكند و مربوط بجاى ديگر كتاب مؤلفين نامبرده است .