مىگفتند . خزينه معمولا شبيه اطاق چهارضلعى بالنسبه بزرگى بود كه وقتى پر از آب مىشد عمق آن تا 50 / 1 متر مىرسيد . آن را با آب چاه ، كه بوسيلهء تلمبهء دستى كشيده مىشد ، پر مىكردند و بوسيلهء پاتيل بزرگ مسى ، كه در قسمتى از كف آن مىگذاشتند ، گرم مىنمودند . سبك معمارى در ساختن خزينه بسيار دقيق و ماهرانه بود زيرا رسانيدن آب از چاهى كه فاصلهء زيادى با خزينه داشت با وسايل آن روز ، و گرم كردن آب بوسيلهء پاتيل از منبع حرارتى بنام « تون » ، كه در زير آن واقع بود دقت زيادى لازم داشت و اگر روزى پاتيل سوراخ مىشد و يا از جاى خود تكان مىخورد و آب آن به « تون » مىريخت همه كسانى كه در حمام بودند در معرض خطر قرار مىگرفتند ولى شايد صد سال مىگذشت و چنين واقعهاى رخ نمىداد .
پاتيل را در اردبيل « تيان » و تون را « تولانبار » مىگفتند .
در قسمت ديگر سربينه دو حوض بزرگ آب سرد ، كه نسبت بوسط محوطه با هم قرينه بودند مىساختند و زيرابهاى نفوذناپذيرى براى رفتن فاضلاب آنها تعبيه مىنمودند . و چون احداث چاه براى فاضلاب بعلّت بالا بودن سطح آبهاى زيرزمينى نتيجهء مطلوب نمىداد از اينرو از زير معابر و كوچهها راههاى قنات مانندى ، كه گاهى طول آنها به 500 متر مىرسيد مىكندند و با احداث چاههاى كمعمق در فاصلههاى معين ، مشكل فاضلاب را نيز رفع مىنمودند و هرچند دهسال يك بار آن چاهها را پاك مىكردند .
بيشتر حمامهاى معروف اردبيل مضاعف بود يعنى دو حمام در كنار هم قرار داشت و از يك تون براى گرم كردن آنها استفاده مىشد . يكى از اين حمامها مردانه و ديگرى زنانه مىبود .
برخى از حمامها ، مثل حمام « حاج صادق » در محلّهء « اچدكان » در جوار خود استخر سرپوشيدهء بزرگى ، كه طول آن گاهى بيشتر از 30 متر بود نيز داشتند و آن را « چارحوض » مىگفتند . اين گونه چارحوضها ، كه براى شنا كردن علاقمندان شنا بود ، جزو مجموعهء حمام به حساب مىآمد و در ورودى آن نيز از داخل سربينهء حمام بود و جز پول حمام از مشتريهاى چارحوض پول اضافى دريافت نمىشد .
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — صفحة 250
مساهمون: بابا صفرى
ص٢٥٠