خطائى فرش مىكردند .
اين سبك خانهها ، بطوريكه اشاره كرديم مخصوص اعيان و اشراف بود ولى براى طبقات متوسط ، خانههاى كوچكترى مىساختند و اين خانهها معمولا عبارت از دو اطاق و يك بالاخانه و يك مطبخ بود . در وسط دو اطاق دهليز قرار داشت كه در ورودى آن بحياط باز مىشد و راهروى اطاقها نيز از اين دهليز بود . در انتهاى راهرو درى بمطبخ باز مىشد و در سمت ديگر آن پلكانى آدمى را به بالاخانهايكه بر روى دهليز مىساختند راهنمائى مىنمود ، مطبخ و حياط نيز متناسب با وسعت عمارت بود و اگر حوضى در محوطهء آن ساخته مىشد كوچكتر از حوض خانههاى پيشگفته منظور مىگرديد . اين بناها بيشتر با خشت بود و فقط در نماى آنها آجر به كار مىرفت .
در زمانهاى قديم بويژه در عهد سلاطين صفويه بناى ايوان در جلوى خانهها معمول بود و بنا به نوشته كتاب « شاه اسماعيل صفوى » نه فقط عمارت خانقاه ايوانهاى متعدد داشت بلكه در اردبيل خانهء بدون ايوان نبود و ايوان ، ييلاق اهلخانه بشمار مىآمد و در فصل تابستان روزها را در ايوان مسقف بسر مىبردند و شبها نيز در آنجا مىخوابيدند . « 1 »
سابقا نهرهائى از داخل شهر مىگذشت و در نقاط مختلف آسياهائى را به حركت در مىآورد . آبيارى باغچهها هم غالبا از طريق آنها صورت مىگرفت ولى از چهل سال پيش كه آسياها خراب و نهرها پر شده است آب باغچهها از طريق چاهها تأمين مىگرديد از چند سال پيش ، با لولهكشى شهر ، در اين قسمت هم دگرگونى پيش آمده است و آبيارى باغچهها از آنطريق صورت مىگيرد .
بايد گفت كه نوع ابتدائى مسالح و هواى بالنسبه مرطوب اردبيل عمر ساختمانهاى شكل دوم را كمتر ساخته و دوام آنها را كمى بيشتر از يكقرن قرار مىداد ولى بناهائيكه با آجر احداث گشته و در پىهاى آنها لاشهى سنگ و آهك به كار مىرفت داراى دوام و استحكام بيشترى مىبود .
چون اردبيل همواره در معرض تهاجم بوده و غارتهاى مكرّرى به خود ديده است ، از اينرو
هامش
( 1 ) - خواندنيها . تهران . شماره 27 . سال 33 . شاه اسماعيل صفوى . در قسمت مربوط باحوالات ابراهيم برادر ايشان گفته شده است .