مجالس ، احكام دين را بمردم ياد مىدادند .
از فحواى تاريخ چنين برمىآيد كه اين كار در اردبيل به زودى معمول گشت و رشد و توسعه يافت و دانشمندانى براى تعليم علوم اسلامى تربيت گرديد . زيرا اردبيل در آنعهد مركز آذربايجان بود و آشنا ساختن تازهمسلمانان نقاط ديگر ، بويژه در قفقاز و ماوراى آن ، بوسيلهء كسانى كه با آنان همزبان نيز بودند ، سازگارتر مىنمود .
ما در همان سدههاى اوليهء اسلام بنام دانشمندانى از اردبيل برمىخوريم كه نه تنها در محدودهء آذربايجان نشر علم و دانش مىنمودهاند بلكه برخى از آنان ، مثل « ابو جعفر بن محمد الاردبيلى » از حافظان بنام قرآن در مركز خلافت اسلامى بودهاند و يا بزرگانى مثل « ابو الحسين يعقوب بن موسى الاردبيلى » در قرن سوم هجرى از دانشمندان و معلمان بزرگ اسلامى بغداد بشمار مىآمدهاند . « 1 »
مدتهاى مديد كار مكاتب اوليهء اسلامى تعليم احكام و مسائل دينى بود ولى بتدريج كه اصول و احكام دين در جوامع متصرفى استقرار و گسترش يافت و تعاليم اسلامى جانشين معتقدات پيشين گرديد كمكم تدريس مطالب ديگر نيز پيش آمد و مباحثى از منطق و عقايد فلسفى ، رياضى ، طبيعى ، طبّ و نجوم و نظاير آنها عنوان شد . مدارس از حيث موادّ تعليم غنىتر گشت و با پيشرفت زمان تحولات چشمگيرى در آنها به عمل آمد .
آنچه در كتابهاى تاريخ در باب مدارس قديم اين شهر به چشم مىخورد حكايت از آن دارد كه اردبيل در دورههاى بعد نيز از مراكز مهمّ تعليم علوم قديمه بوده و مخصوصا در زمان شيخ صفى الدين و فرزندانش رونق زيادى داشته است .
ما در مجلد اول ضمن بيان حالات شيخ صفى الدين آوردهايم كه او علاوه بر فقه و علوم دينى ، در خانقاه خود براى شاگردانش قرآن تفسير مىكرد و از ادب فارسى بهرهء كافى داشت . « 2 » فرزندش شيخ صدر الدين موسى نيز مثل پدر بود و حوزهء درسى وسيعى ، در مدرسى كه كنار آرامگاه شيخ صفى ساخته بود ، بوجود آورد .
هامش
( 1 ) - كتاب بحر الانساب قاضى ابى سعيد . چاپ بيروت . 1912 . ص 25 .
( 2 ) - اردبيل در گذرگاه تاريخ جلد اول . صفحهء 66 .