در از غنائم مهم و افتخارآميز آنها بود . در اعياد و جشنها آن را چراغانى ميكردند و بر آن تفاخر مينمودند . بيش از يك قرن و نيم اين در بر آن كليسا بود تا شيخ صدر الدين فرزند شيخ صفى الدين آن را بازپس گرفته باردبيل برگردانيد .
گرجيان مدتهاى مديدى بر اين رفتار وحشيانه ادامه دادند تا سلطان جلال الدين خوارزمشاه كه ، از مغول گريخته بود و بصفحات آذربايجان آمده در قسمت شمال قدرتى بهمرسانيده بود ، شكستهاى سختى به آنان داد و تا تفليس پيش رفت و فكر تصرف آذربايجان را از مخيلهء آنها دور ساخت .
احتمال مىرود مسجد جمعهايكه مورد هجوم گرجيها قرار گرفته غير از مسجد جمعهاى باشد كه اكنون آثار آن در اين شهر باقى است زيرا بناى مسجد جمعهء فعلى را بسال 678 هجرى نسبت ميدهند « 1 » . اصطخرى در باب مسجد جمعهء قديمى ، ضمن توصيف حصار اردبيل نوشته است « . . . بازار اردبيل به شكل صليب در چهار راسته است و مسجد در وسط بازار واقع شده و در بيرون شهر حومهء بسيار بزرگى وجود دارد . . . »
« المقدسى » مؤلف « احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم » هم كه قبل از سال 375 هجرى كتاب خود را نوشته است گفته است « بازار اردبيل به شكل صليب است . چهار در دارد و مسجد جمعه وسط صليب قرار گرفته است . »
براى ما معلوم نشد كه حصار و بازار اين شهر در قرن پنجم و ششم هجرى در كجا بوده و مسجد جمعه در چه نقطه قرار داشته است و چهبسا كه با تحقيقات بعدى محل آن پيدا شود و مركز آنروزى شهر نيز مشخص گردد . همينقدر بايد گفت كه اين مسجد در آن عهد بسيار مجلل بوده و آثار گرانبهائى داشته است كه بدست گرجيها خراب شده و اشياء آن نيز بيغما رفته است .
سلسلة النسب صفويه داستان برگردانيدن در مسجد را از تفليس چنين آورده
هامش
( 1 ) - نشريهء فرهنگ اردبيل . سال اول . شماره 1 و 2 . مقالهء مرحوم جمال الدين صفوى تحت عنوان « اردبيل » . سال 1328 .