« سلطان مسعود » در سال 527 هجرى اردبيل را محاصره و تعداد كثيرى از سلاجقه را بقتل رسانيد . بعد از او مدتى امراى پهلوانيه بر آنجا مسلط شدند و در ايام حكومت « ازبك بن پهلوان » بود كه قوم مغول باردبيل تاختند . مغولها شهر را به كلى ويران كردند و ظلم و جور فراوانى بر مردم روا داشتند اين حادثه بعد از هجوم گرجىها سختترين بلائى بود كه بر مردم اين شهر نازل شد .
توضيح آنكه در صدر اسلام وقتى عربها از آذربايجان گذشته بارّان و ارمنستان رسيدند از هيچگونه بدرفتارى نسبت بمخالفان خوددارى نكردند و حتى در نخجوان جمعى از بزرگان ارمنى را زنده سوزانيدند . چون ملكشاه پادشاه مقتدر سلجوقى درگذشت ضعف حكومت در نقاط مختلف كشور بظهور رسيد و گرفتارى سلطان سنجر بدست تركان غز و عدم لياقت جانشينان وى بطوايف سركش مجال داد كه در اطراف و اكناف طغيان كنند و بنقاط و شهرهاى ديگر دستاندازى نمايند .
حملهء گرجيان از حوادث ناگوار اين عهد مىباشد . گرجيان در اين دوران ، كه مدت آن در كتابها متجاوز از يكقرن نوشته شده ، بلاى بزرگى براى مسلمانان آذربايجان بويژه اردبيل بودند و از قتل و آزار آنان خوددارى ننمودند . شهرها و ديهها را ويران كردند ، مردم بيگناه بسيارى را كشتند . حتى در اردبيل بانتقام سوخته شدگان نخجوان جمعى را در آتش انداخته سوزانيدند و از هيچگونه رفتار نابكارى روى بر نتافتند .
كتاب سلسلة النسب صفويه « 1 » در احوالات « شيخ قطب الدين ابو باقى » ، جد شيخ صفى الدين عليه الرحمه مينويسد وى ( يعنى قطب الدين ) در قريهء كلخوران ساكن بود .
وقتى كه فرزندش جبرائيل ( پدر شيخ صفى ) يك ماهه بود گرجيان باردبيل و اطراف آن هجوم آوردند و بر آن ولايت مستولى شدند و با نهب و تاراج مردم مسلمان اين ديار ، چندين هزار نفر را شهيد كردند . قطب الدين از كلخوران به شهر آمد و در زير -
هامش
( 1 ) - سلسلة النسب صفويه . شيخ حسين ولد شيخ ابدال زاهدى . چاپ ايرانشهر . برلن .
1343 قمرى .