اين روايت به « قاموس الاعلام تركى » هم رسيده و نوشته است كه « . . . طبق روايت تاريخ در ابتدا قلعهء متينى در اين شهر ( اردبيل ) بوده است . بين كيخسرو و عمويش فريبرز دربارهء سلطنت اختلاف پيدا شد . قرار گذاشتند هركس اين قلعه را فتح كند سلطنت از آن او باشد . ابتدا فريبرز بهمراهى طوس به سمت آن قلعه روى آوردند . ولى نتوانستند آن را بگشايند . بعد كيخسرو و گودرز بدانجا رفتند و قلعه را فتح كردند و شهر اردبيل از همان زمان ايجاد گرديد » « 1 » .
فردوسى هم در شاهنامه به اين داستان اشاره كرده و در باب پادشاهى كيكاوس ، و آمدن كيخسرو از توران بايران ، و سخن گفتن گودرز و طوس دربارهء كيخسرو و فريبرز پيش كاوس شاه ، چنين آغاز سخن مينمايد :
دو فرزند ما را كنون با دو خيل * ببايد شدن تا در اردبيل
بمرزيكه آنجا دژ بهمن است * همه ساله پرخاش اهريمن است
نظريههاى ديگر دربارهء پيدايش اردبيل
« ياقوت حموى » در معجم البلدان بناى اين شهر را به فيروز ساسانى ، كه در سالهاى بين 139 و 163 قبل از هجرت سلطنت ميكرد ، نسبت داده و آن را « فيروزگرد » ناميده است . وى در كتاب خود اردبيل را « مشهورترين شهرهاى آذربايجان » خوانده و گفته است كه « پيش از اسلام كرسى ناحيه بود » و در جاى ديگر اضافه كرده است كه « گويند اردبيل از بناهاى فيروز موسوم به « باذان فيروز » بوده است ( ولى ) ابو سعيد گويد يحتمل اين شهر منسوب به اردبيل بن آرمينى بن لنطى بن يونان باشد » « 2 » .
دايرة المعارف اسلامى در اينباره مينويسد « تاريخ بسيار قديم اردبيل براى ما شناخته نيست » . فردوسى و ياقوت و بعضى ديگر معتقدند كه فيروز ساسانى كه در
هامش
( 1 ) - قاموس الاعلام تركى . ج 1 . چاپ استانبول . 1306 هجرى قمرى .
( 2 ) - معجم البلدان تأليف ياقوت حموى .