اقامت محمد ميرزا ( محمد شاه بعدى ) در اردبيل
در سال 1243 هجرى ، كه آخرين سال جنگهاى ايران و روس بود ، تبريز به تصرف قواى روس درآمد اين امر در ديگر جبههها مؤثر گرديد و منجمله در قره داغ و مشگين نيز ، كه محل استقرار نيروى محمد ميرزا فرزند عباس ميرزا بود ، بىنظمىهائى پيدا شد . محمد ميرزا ، كه بعد از فتحعليشاه بنام محمد شاه بر تخت سلطنت نشست ، اهل و عيال خود را از راه اردبيل روانهء عراق « 1 » كرد و خود نيز پس از چند روز بانه عراده توپ و سيصد نفر غلام همراه « ميرزا نصر اللّه اردبيلى » از طريق اين ولايت عازم عراق گشت جهانگير ميرزا مينويسد كه وى ( يعنى جهانگير ميرزا ) بفكر حفظ اردبيل بود لذا اقدام بتجهيز سپاه كرد و از تفنگچيان فرارى و غلامان عرب و سربازان شقاقى عدهاى در حدود يكهزار و پانصد نفر با چهل عراده توپ در قلعه جمع آورد . در اين موقع محمد ميرزا بنزديكيهاى اردبيل رسيد و جهانگير ميرزا و بزرگان شهر از او استقبال كردند .
جهانگير ميرزا ، كه برادر محمد ميرزا بود ، چون از تصميم وى براى رفتن بعراق آگاه شد اين كار را موجب سرشكستگى او نزد عموها و ديگران قلمداد كرد و اقامت ويرا در قلعهء اردبيل بمصلحت سياسى او دانست و ميرزا نصر اللّه نيز اين گفتار را تأييد نمود . در نتيجه محمد ميرزا به شهر درآمد و با اطمينان از متانت قلعه و استحكامات آن ، كه مجهز به پنجاه توپ و دو هزار سرباز شده بود ، در آنجا مستقر گرديد و شرحى به خاقان مغفور نوشته متعهد حفظ اين حدود شد و اردبيل ، با وجود سقوط تبريز و استيلاى روسيان بر قسمت اعظمى از آذربايجان ، همچنان به صورت دژ مستحكمى در مقابل دشمن پايدار ماند .
محمد ميرزا پس از آنكه از استحكامات قلعه و قدرت دفاعى آن اطمينان يافت درصدد جمعآورى سپاه برآمد و از شهر خارج شده در حدود ويلكيج و نمين ، كه محالى است در سه فرسخى شمال اردبيل ، دست بفعاليتهائى زد . اما شكست سپاه ايران بىترتيبىها و ناايمنىهائى در نقاط جنگزده پيش آورد و با تحريكاتى كه ميشد
هامش
( 1 ) - ولايات مركزى ايران را عراق عجم ميگفتند .