گويا هنگاميكه فتحعليشاه عباس ميرزا را بفرماندهى سپاه ايران براى جنگ با روسها برگزيد در شمار دستورهائى كه به او ميداد گفت كه « اين جنگ را محمد خان قوانلوى قاجار روى دست ما گذاشت » و ژول يونر نويسندهء آن كتاب نوشته است « يك مورخ مجاز هست بگويد كه آن جنگ را خود فتحعليشاه روى دست ملت ايران گذاشت و . . . اگر فتحعليشاه چشم به دختر محمد خان قوانلوى قاجار نمىدوخت آن جنگ پيش نمىآمد و منتهى بمعاهدات گلستان و تركمنچاى نمىشد و هفده ولايت ايران واقع در شمال رود ارس از ايران منتزع نميگرديد » « 1 » .
بهرحال در اين جنگها شهر اردبيل مركز تجمع سپاه و انبار سلاحهاى جنگى بود و نارين قلعه كه توسط افسران ژنرال گاردان فرانسوى بر جاى قلعهء سابق اردبيل احداث گرديده بود پايگاه مهمى براى قشون ايران به حساب ميآمد .
مأموريت جهانگير ميرزا براى دفاع از اردبيل
يكى از فرزندان عباس ميرزا وليعهد و فرمانده سپاه ايران در جنگهاى فوق الذكر ، « جهانگير ميرزا » نام داشت وى كتابى نوشته است كه بنام « تاريخ نو » شناخته مىشود و مرحوم عباس اقبال در سال 1327 آن را بچاپ رسانيده است . جهانگير ميرزا در اين جنگها بعنوان حاكم و فرمانده ساخلوى اردبيل بدين شهر آمده و مدتها در آنجا فرمانروائى كرده است و بدين جهة مطالب زير كه باقتباس از آن كتاب نقل مىشود خواننده را تا حدى از اتفاقات اين شهر در آن ايام آگاه ميسازد .
او گويد فصل زمستان بود كه عباس ميرزا از قشون روس شكست خورده براى جمعآورى نيرو به تبريز آمد و بدين خيال كه زمستان مانع حملهء روسها خواهد شد به تهيهء نفرات و فراهم كردن سلاح براى جنگهاى بهاره پرداخت . ليكن ژنرال مدداف فرمانده روسى قرهباغ از موقعيت استفاده كرده از رود ارس گذشت و راه تبريز پيش گرفت . عباس ميرزا دستور داد كه براى تأمين غذاى ششماههء اهالى تبريز اقدام كنند زيرا قصد داشت از اين شهر دفاع نمايد . مدداف چون از اين امر آگاه شد بجاى آنكه
هامش
( 1 ) - دلاوران گمنام . نويسنده ژول يونر . اقتباس از مجلهء خواندنيها . سال 30 .
شمارهء 34 .