كه كشتزارهاى قوچان بيش از ميزان نيازمنديهاى ساكنان شهر ، گندم و جو به بار مىآورد و پرورش بهترين گلههاى گوسفند ، پوستهاى قوچانى را گرانبهاترين پوستهاى ايران ساخته بود ، طبعا غله و پوستين يا پوست از كالاهايى بود كه قوچانيان در داد و ستدهاى پاياپاى خود به كار مىبردند . « 1 »
3 . الكساندر برنس كه در سال 1248 هجرى به خراسان سفر كرده مىنويسد كه در ربيع الاول 1248 جنگى ميان نايب السلطنه عباس ميرزا و رضا قلى خان زعفرانلو ، ايلخانى قوچان ، در گرفت . . . كه پايدارى رضا قلى خان در برابر دستكم سيزده هزار تن لشكريان مهاجم و توپخانهء نيرومندى كه عباس ميرزا زير نظر افسران انگليسى تدارك ديده بود ، نمودارى از قدرت خانهاى مقتدر خراسان بود كه حضور نايب السلطنه را در خراسان ايجاب مىكرد . تسليم شدن خان زعفرانلو و افتادن قوچان به دست عباس ميرزا مژدهء بزرگى بود كه به گفتهء برنس همگى مردم بويژه مأموران حكومت را خرسند ساخت . از اهميت اين رويداد همين بس ، كه سه شبانه روز در مشهد چراغانى كردند .
اندكى پس از افتادن قوچان به دست نايب السلطنه و تسليم شدن رضا قلى خان زعفرانلو ، هنگامى كه يار محمد خان وزير كامران ميرزا از برنس دعوت كرد كه براى ملاقات با نايب السلطنه به قوچان برود ، جهانگرد انگليسى كه براى نخستين بار قدم به اين بخش از خاك خراسان مىنهاد چنين مىنويسد : « . . . سه روز پس از آنكه مشهد را پشت سر نهاديم به قوچان رسيديم . مىگويند اين ناحيه سردترين بخش خراسان است و به احتمال قوى اين گفته درست است ، زيرا هنگام برآمدن آفتاب در ماه سپتامبر ( شهريورماه ) دماسنج تا 29 درجهء فارنهايت 9 / 3 درجهء سانتيگراد پايين آمده بود و چون آب در 206 درجهء فارنهايت ( 6 / 96 درجه سانتيگراد ) جوشيد معلوم بود كه ما در حدود 000 ، 4 پا از سطح دريا قرار داريم . پهناى درهء قوچان بين 12 تا 20 ميل بوده و در پاى تپهها گاهى به نقاط خرم و سرسبز مىرسيديم كه در آنجا بهترين انواع ميوه به عمل مىآيد . صرفنظر از اينگونه نقاط ، زمينها خالى از سبزه بود و در دامان تپهها اثرى ديده نمىشد و حتى خارشتر نيز نمىروييد . اين تپهها هريك به بلندى 2 تا 3 هزار پا بر بالاى دره قرار داشت .
هامش
( 1 ) . طاهرى ، ابو القاسم . جغرافياى تاريخى خراسان از نظر جهانگردان ، تهران ، 1348 ، ص 51 - 52 .