مسلحند پرداخت كند . اين عده سوار كه روزگارى تقريبا هزار نفر بودند مىگويند ( شايد به ملاحظهء وضع جديد مرزى ) به پانصد نفر كاهش يافته است . » « 1 »
قوچان از نظر جهانگردان
همانگونه كه كشور ايران و خاور دور از قرن ششم هجرى به بعد مورد توجه و كنجكاوى جهانگردان مغرب زمين و مبلغان مسيحى و ساير سياحان قرار گرفت ، سرزمين وسيع خراسان از جمله قوچان در مسير راه و منطقه مورد تحقيق آنان واقع شد . از بين جهانگردان تا پايان روزگار قاجاريه كه در مسير خود از قوچان ديدن كرده و مشاهدات خود را در سفرنامههاى خويش يادداشت كردهاند به تعدادى از آنان اشاره مىكنيم . از آن ميان يادداشتهاى جهانگردان زير شايان توجه بيشترى است :
1 . روزى گنزالز كلاويخو اسپانيايى در اول ژانويه ، سال 1405 م . مطابق با 808 ق . از شهر خبوشان گذشته است . « 2 »
2 . جيمس بيلى فريزر ؛ در سال 1237 ق . ( 1821 ميلادى ) « 3 » كه هنگام نوروز به قوچان رسيده است ، اين شهر را از لحاظ آبوهوا مطبوع و معتدل مىداند و مىنگارد كه در درهء قوچان معمولا درختان تا دو ماه پس از عيد نوروز برگ نمىدهد ! و تپهها تا يك ماه پس از آن كاملا سر سبز و خرم به نظر نمىرسد ، اما درهء مزبور چراگاههاى بسيار خوبى دارد . قوچان يا خبوشان در دورههاى باستانى به سرزمين كوشان مشهور بوده و به گواهى جغرافيدانهاى قديمى يكى از بهترين مراكز كشت گندم و جو و پرورش گوسفند به شمار
هامش
( 1 ) . جرج ناتانيل كرزن ، ايران و قضيهء ايران ترجمهء غلامعلى وحيد مازندرانى ، تهران ، 1349 ، ص 68 - 148 .
( 2 ) . سفرنامه كلاويخو ، ترجمهء مسعود رجبنيا ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، 1344 ، ص 301 .
( 3 ) . سفرنامهء فريزر را يكى از جالبترين و دقيقترين سندهاى خارجى دربارهء اوضاع خراسان عهد فتحعلى شاه مىدانند . ( نقل از جغرافياى تاريخى خراسان از نظر جهانگردان ، ابو القاسم طاهرى ، تهران ، 1348 ، ص 37 . )