آنان را با تركمنان و تاتارها يكى دانسته است . به هر تقدير مسافر انگليسى با تحسين تمام ، زاد و بوم اين كردان را بمراتب زيباتر از ساير نقاط ايران و حتى آبادتر از پارهاى دهات انگلستان خوانده است . شگفت نيست كه مسافر انگليسى از ثروت طبيعى مردم اين ناحيه از خراسان به غبطه افتاده و كشاورزان روزمزد تنگدست سرزمين بومى خويش را در مقام قياس « سرفهاى بينوا و بىزمين » خوانده باشد . دشوار نيست از دريچهء چشم « نىپيه » به گروهى از كشاورزان روزبهى بنگريم كه خوراكشان به اندازهء كفايت بود ، پوشاك خوبى بر تن داشتند و چهرههاى گلگون آنها حكايت از سلامت و خوشى مىكرد .
در اين ناحيه تاكستانها و باغستانهاى ميوه مملو از رنگهاى روشن و درخشان پاييزى بود . » « 1 »
4 . كلنل مكره گور اسكاتلندى ؛ در سال 1292 ق . ( 1875 م . ) درهء وسيع قوچان را از نظر تهيهء خواربار و كشاورزى بسيار پربار توصيف مىكند و زمينهاى زراعتى آن ناحيه را بالغ بر 900 ميل مربع مىداند . به گفتهء وى سراسر زمينهاى درهء مزبور بسيار بارور بوده و آب فراوانى از كوههاى شمالى و جنوبى آن سرازير است و اگر جمعيت درهء قوچان زيادتر و حكومت كشور دلسوزتر و با كفايتتر مىبود مسلما از آن ناحيه سود كلانى عايد مردم و دولت مىشد .
مكره گور دربارهء علل بدبختيها و ريشهء فساد اشاره مىكند كه حاكم قوچان ، امير حسين خان مشهور به شجاع الدوله ، با آنكه يكى از بافراستترين و بهترين حكام ايران بود و همگى مردم قوچان او را از جان و دل دوست داشتند ولى در قبال نحوهء فكر مأموران دولت و شيوهء حكومت ، كه بر ستمگرى و سبكسرى استوار بود نمىتوانست كار اساسى انجام دهد . وصفى كه از ويرانى قوچان به سال 1292 هجرى در سفرنامهء مكره گور بر جا مانده خاطر هر خوانندهء سنگدلى را آزرده مىسازد . در دورانى كه به واسطهء جنگهاى پياپى ، تنگدستى عمومى ، قحطى و ستمگرى كارگزاران دولت شيرازهء هر شهرى از شهرهاى ايران به بازپسين مرحله از هم پاشيدگى و ويرانى رسيده بود ، به سهولت مىتوان تصور كرد كه قوچان ، شهرى كه مكره گور آن را ويرانترين شهرهاى
هامش
( 1 ) . طاهرى ، ابو القاسم . جغرافياى تاريخى خراسان از نظر جهانگردان ، تهران ، 1348 ، ص 103 - 104 .