ايران مىخواند با چه نكبتى دست به گريبان بوده است . به گفتهء مكره گور دستكم نيمى از شهر قديمى قوچان به كلى متروك افتاده و مبدل به تلهاى بىشكل و بىقواره شده بود .
در نصف ديگر شهر نيمى از خانههاى مسكونى در شرف فروريختن بود . . .
« اگر مسافرى از فراز تپهاى كه در روزگار پيشين بر روى آن برج و باروهاى شهر قرار داشت به زير پاى خود نظر مىافكند بيشتر ويرانههايى را مىيافت كه خاطر را افسرده مىساخت و زيبايى يكى دو بنا و عمارت نمىتوانست اندوه را از دل تماشاگر بزدايد ، تا آن تاريخ تمامى خانهها را با خشت و گل مىساختند و بام خانه مانند اسلوب متداول در ساير نقاط ايران مسطح بود . وى مدعى است كه تقريبا از سال 1290 ه . به بعد شيوهء خانهسازى در قوچان تغيير يافته است . خانههاى جديد به شكل هرم و عبارت از دو دسته تير چوبى بوده كه معمولا نوك آنها را به هم مىبستند و دو طرف را با كاهگل مىپوشانيدند تا در قبال زلزله مقاومت داشته باشد ولى مكره گور مدعى است كه اينگونه خانهها نيز در مقابل زلزله مقاومت نخواهد كرد . پيشگويى وى بيست سال بعد ( 1312 ه . ) درست درآمد و قوچان قديم ، يا شهر كهنه ، بر اثر زلزلههاى پياپى به كلى زير و رو گرديد . يك سال بعد ، در سال 1313 هجرى ، شهر جديد قوچان را در 12 كيلومترى جنوب شرقى شهر كهنه در محل نظرآباد و زمينهايى كه تعلق به شجاع الدوله داشت بنياد نهادند . » « 1 »
5 . ادموند اودونووان ؛ ( 1880 م . ) خبرنگار ديلى نيوز انگلستان در سال 1297 هجرى به قصد سفر به مرو از قوچان گذشته و در يكى از شبنشينيهاى امير حسين خان شجاع الدوله شركت داشته و نظر وى دربارهء اين شبنشينى در صفحهء 67 خواهد آمد .
6 . آرثو كمبل پيت ؛ در سال 1302 ه . ( 1885 م . ) قوچان را شهرآباد و گستردهاى مىخواند و مىنويسد كه در 1299 هجرى تركمنها چنان بلايى بر سر دهات و اطراف آبادى آورده بودند كه هنگام سفر وى ديگر زندگى در آن صفحات امكان نداشت . . . تنها بنايى كه جلب نظر مىكرد دژى محكم با ديوارهاى بلند و خندقى ژرف و پرآب بود .
مدرسهاى كه زمانى مايهء فخر و مباهات مردم قوچان بود به ويرانه و طاقنماهاى شكسته
هامش
( 1 ) . طاهرى ، ابو القاسم . جغرافياى تاريخى خراسان از نظر جهانگردان ، تهران ، 1348 ، ص 90 - 92 .