متعدده است . اگر ما جميع صفحات وجوديه را كتاب حق قرار دهيم ، مطلع آن كتاب ذاتى و تجلى اعرابى در مرتبهء احديت است . اين مرتبه به اعتبارى اصل جميع كتب الهيه و مطلع و مبدا آن مىباشد ، و اين كلام غيبى و كتاب الهى ، مقدم بر همه تعينات است . حد آن عبارت از مرتبهء عمائيه و فيض فاصل بين مظاهر خارجيه و كونيه و حقيقت مطلقه است . بطن آن عبارت از عوالم غيبيه و عقول مجرده و مثل معلقهء منفصله ، و ظهر آن عالم شهادت و صور كونيه حاله در ماده و هيولى است . حق تعالى در مرتبه احديت و تعين اول ، جميع موجودات و تعينات و مجالى وجوديه و مظاهر خارجيه و اسماء الهيه از جلاليه و جماليه را بنحو رؤية المفصل مجملا شهود مىنمايد . در اين مرتبه تعين و تكثر و تمايزى نيست . وراء اين مرتبه ، وجود صرف مطلق عارى از جميع تعينات است كه :
نه اشارت مىپذيرد نه عيان * نه كسى زو نام دارد نه نشان
در مرتبهء احديت ، اگر چه كثرتى بالفعل وجود ندارد ، و لكن يشمّ منها رائحة الكثرة . تجلى حق در اين مرتبه ، تجلى واحديست كه مبدا و اصل آن حب الهى است و به همين معنى اشاره شده است در حديث قدسى : « كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف » ، اين ميل اصلى و حب ذاتى واسطهء بين خفاء ذات و ظهور خارجى است ، كه مبدا نكاح سارى در جميع اشياست . اين مرتبه باصطلاح اهل توحيد مطلع صفحهء وجودات است كه از آن بتجلى اعرابى تعبير نمودهاند .
مرتبهء دوم از تعينات ، مقام واحديت و اسماء و صفات و حضرت علم است .
اين مرتبه نيز كتاب الهى است كه در آن شهود مىنمايد ذات خود را در كسوت صفات و اسماء و مظاهر خلقى شهودى تفصيلى فرقانى : ( شهود المجمل مفصلا ) ، بعد از اين مرتبه ، مراتب كونيه و خلقيهاند كه مصنف بطور تفصيل بيان كرده است .
بعضى در فرق بين كلام و كتاب گفتهاند ، كه كتاب از عالم فرق و كلام از عالم جمع است و ما بيان كرديم كه مرتبهء احديت و واحديت به اعتبارى كتاب حق مىباشند .