حقايق موجود در خارج « باعتبار وجود خارجى » بدون استثنا داخل در حيطه و حكومت اسم ظاهر حقند ، چون در مباحث قبلى تحقيق كرديم ، كه منشاء ربط حق باشياء و مبدا اتصال هويت واجبى با حقايق امكانى ، اسماء و صفات الهيه است . حق باعتبار ظهور و سريان در اشياء بواسطهء وجود منبسط كه عين وجه و ظهور حق است ، عين ظاهر است و باعتبار اختفاء در ملابس مظاهر و شئون كمالى ، عين باطن است .
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ .
همانطورىكه اعيان ثابته و مظاهر خارجى ، باعتبار وجود علمى در مقام واحديت و حضرت علم باعتبار بطون ، اسماء حقند ، « چون اعيان ثابته ، صور و تعينات اسماء و صفات الهى مىباشند در باطن عين ثابت هر موجودى اسمى از اسماء حق است ، كما اينكه ظاهر اسماء و تعينات آنها حقيقت اعيان ثابته در مقام علمى ربوبى است ، مثل اينكه عين ثابت عقل اول و ماهيت كلى آن عقل در موطن علم تفصيلى حق ، عين ظهور حق باسم عليم است . پس اعيان ثابته باعتبار ظهور علمى ، صورت اسماء حق و باعتبار بطون ، عين اسماء و صفات حق است » .
موجودات خارجيه كه همان ظهور و تحقق خارجى اعيان باشد ، مظاهر اعيان ثابتهء در موطن علم است . يعنى اعيان و صور موجودات در علم حق ، بهمنزلهء اصل و موجودات خارجى صور و تعينات اعيان در موطن علم است ؛ چون موجودات خارجى عبارتند از ظهور اعيان ثابته در خارج ، لذا به عقيدهء عرفا جزئيات خارجى تابع ماهيات و كليات علمى موجود در مقام واحديت مىباشند ، و جزئيات و مظاهر آنها بشمار مىروند ، پس طبايع اعيان - موجود در خارج ، از جهت ظاهر و ظهور خارجى و تنزل از مقام باطن بعرصهء ظاهر ، اسماء حقند و جزئيات خارجى مظاهر اين اعيانند .
به عبارت واضحتر ، اعيان ثابته باعتبار ظهور علمى ، مظاهر و صور و تعينات اسماء و صفات حقند و باعتبار باطن عين اسماء حقند . اگر اعيان موجود در علم ربوبى را باعتبار ثبوت مفهومى و ظهور علمى با موجودات جزئى خارجى مقايسه كنيم ، جزئيات خارجى ، ظهور و تعينات و صور اعيانند كه از تجلى خارجى اعيان ثابته تحقق پيدا نمودهاند . پس موجودات جزئى خارجى ، مظاهر اعيان ثابتهاند و