چه ، عام از جهت عدم تحصيل معرفت كه شأن انسان است گويا از مقام انسانى تجاوز كرده و مسخ شده است ؛ چه ، مسخ فهميدى كه تعلّق روح انسانى است بعد از موت « 1 » به بدن حيوان . چه انسان همه به روح انسان است نه به جسم ، بلكه به جسم حيوانى است مستوى القامه . كما قال مولانا امير المؤمنين - عليه السلام « 2 » - فى كلمات القصار : « ما الانسان لو لا اللّسان الّا صورة ممثّلة او بهيمة مهملة » .
جامى :
« حدّ انسان به مذهب عامّه * حيوانى است مستوى القامه »
پس وقتى كه تو هم با چنين شخصى بد نشينى به مقتضاى آنكه نفس آيينهاى است ساده ، به هرچه رو آرد رنگ آن پذيرد ، و به مفاد : « المجاورة مؤثرة » ، مجاورت او بر تو اثر نمايد و خوى حيوانى - كه شهوت و غضب است - بر تو غلبه كند و تو هم مسخ شده ، حيوانى گردى بىشاخ و دم . كما قال اللّه « 3 » تعالى :
« وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ »
. نهايت آنكه مسخ در امم سالفه صورى و جسدى بود و در اين امت مرحومه برزخى و ملكوتى است . چنانكه على ( ع ) « 4 » مىفرمايد خطاب به قوم : « يا اشباه الرجال » . و قال ايضا : « نقل الجاهل كروضة فى المزبلة » .
مثنوى :
« زان على فرمود نقل جاهلان
هامش
( 1 ) . پا : ( بعد از موت ) را ندارد .
( 2 ) . شا : به جاى ( امير المؤمنين عليه السلام ) ( ع ) آمده است .
( 3 ) . شا : ( اللّه ) را ندارد .
( 4 ) . پا : عليه السلام