غُلاماً فَقَتَلَهُ قالَ أَ قَتَلْتَ نَفْساً زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ »
، كه خضر ( ع ) « 1 » در سبب حكمت قتل غلام مىفرمايد كه ابوين او مؤمن بودند و غلام صغير به حسب فطرت اصليّه كه :
« كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ »
، اى على فطرة « 2 » و طبيعت فاجر است . ترسيدم كه در بلوغ اشتداد از طغيان و تعدّى و تجاوز او از حدود الهيه خوار « 3 » و ذليل نمايد ابوين را ، به مرتكب شدن جوان اعمال شنيعه را ، چون قتل نفس زكيّه « 4 » و غيره ، و فرار او و ابتلاى ابوين . كما قال تعالى :
« وَ أَمَّا
« 5 »
الْغُلامُ فَكانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينا أَنْ يُرْهِقَهُما طُغْياناً وَ كُفْراً »
. بعد بدان كه خضر و الياس موكّل بر بحور است . و به صورهاى مختلفه ظاهر مىشوند به جهت ارشاد ضالين « 6 » .
اگر دارد نشان باب خود پور * چه گويم ، چون بود ، نور ، على نور
پور به معنى فرزند است ، و أب اشاره به عقل فعّال است . چه ، فهميدى كه كدخداى عالم طبيعت است ، و پدر حضرت عيسى ( ع ) « 7 » . و اسم او روح اعظم است ، و ارشد اولاد آدم - عليه السلام - است ، كه كليّهى عالم از عناصر و غيره ، بهمنزلهى دايه « 8 » و مادر اوست ، و زمين بهمنزلهى مهد او .
نبات ، آب گلآلود و خاك كثيف را ، و حيوان نيز گياهان بيابان را بخورند . و در باطن خود او را تسويه و نضج و تعديل بدهند ، و جزء الطف او را ميوه و شير نمايند ، تا آنكه انسان از او بخورد و جزء خود نمايد . شيخ سعدى ( ره ) :
هامش
( 1 ) . پا : ( ع ) را ندارد .
( 2 ) . شا : فطريّة
( 3 ) . پا : خار
( 4 ) . پا ( زكيّه ) را ندارد .
( 5 ) . پا : فامّا
( 6 ) . شا : ( بعد بدانكه خضر و . . . ارشاد ضالين ) را ندارد .
( 7 ) . پا ، شا : ( ع ) را ندارد .
( 8 ) . پا : ( دايه ) را ندارد .