[ 26 ] اشاره [ در علم حضرت حق و در قابليت ماهيات ]
عارف گويد :
داد حق را قابليت شرط نيست * بلكه شرط قابليت داد اوست « 1 »
بيان
هذا الشّعر مبيّن لبعض أسرار التوحيد ، و بطلان ما زعمه الفلاسفة من القول باستعدادات الطبيعة و . . . العلويّة و السّفليّة ، ولى كسانى كه از راه حقيقت دور ، و از فيض حقايق مهجور ، و به قيد هوا و هوس گرفتار ، و از طريق شريعت هوشيار نيستند به معنى پى نبردهاند ؛
اى كه از راه هدا افسردهاى * وى كه از راه خدا واماندهاى
اى نديده مظهر اسرار حق * كى شوى آگه ز سرّ ما سبق
اى نديده طلعت روحانيان * وى نخوانده حكمت ايمانيان
هذا ما يقتضيه النظر الجليّ في معنى الشعر السّابق ، و لكن النظر الدقيق يؤدّي إلى معنى يحوج تحقيقه إلى تمهيد مقدمة ؛ و هي أنّ القول في علمه تعالى قد ارتقى إلى عشرة ؛
هامش
( 1 ) . در مثنوى معنوى ، دفتر پنجم : 797 بدينگونه آمده است :چارهء آن دل عطاى مبدلى است * داد او را قابليت شرط نيست
بلكه شرط قابليت داد اوست * داد لبّ و قابليت هست پوست