اوست مخالف و مغاير يكديگرند و اين منافى علم و دانش است ،
ديگر گفته كه خود در روضهء مباركه حضرت امام حسين ديدم يعنى به حكم قطع و جزم بلا اشتباه يكى از صوفيه را كه رفيقان او نماز شام و عشا كردند و آن يك نماز نكرد و از احوال او سؤال نموده رفيقان او بطريقى كه مذكور شد جواب گفتند اين قول نيز از علامه و اهل دانش و ديانت صحيح و جائز نيست زيرا كه علامه يا نماز در خارج روضه كرده و بعد از آن داخل روضه شده و نماز كرده يا او نيز در روضه بوده و نماز نكرده پس اگر علامه در خارج روضه نماز كرده و آنكس پيشتر از او در روضه بوده ممكن است كه علامه بعد از نماز آنكس داخل روضه شده باشد پس حكم قطعى بهآنكه او نماز نكرده خلاف شرع و تدين است زيرا كه سوءظن به مسلمانان گناه عظيم و معصيت بزرگست و در نبوت اسلام آن كس همان بودن او در روضهء مقدسه كافى است ، و اگر علامه نماز در روضه كرده و در اول وقت داخل روضه شده و آنكس نيز در اول وقت داخل روضه بوده ممكن است كه در اثناى نماز علامه آنكس نيز نماز كرده باشد و علامه بسبب حضور قلب و مشغول بودن به نماز اطلاع به نماز آنكس بهم نرسانيده باشد پس در اين صورت حكم قطعى بر ترك نماز آنكس نيز غير جائز است ، و اگر علامه و آنكس هر دو از اول وقت تا آخر در روضه بودهاند و علامه نماز نكرده و آنكس نيز نكرده بنا بر قول علامه هر مانعى كه علامه را منع از نماز كرده ممكن است كه آنكس را نيز همان مانع يا مانعى ديگر بوده باشد ، پس حكم قطعى بهآنكه آن كس تارك الصلاة بوده نيز غير جايز است زيرا كه تفحص از جمله مناهى ثابته از قرآنست ، و ديگر قبول شهادت رفيقان آنكس بر او در ترك صلاة و اعتقاد او بسقوط عبادات از واصلان ، او نيز جائز نيست زيرا كه احتمال آن مىرود كه رفيقان آنكس با او عداوتى داشته باشند و به اين احتمال قبول شهادت ايشان بر آنكس غير جايز است عقلا و نقلا ، اما عقلا اتفاق اهل خرد است به اين قول كه :
اذا حصل الاحتمال بطل الاستدلال ، و اما نقلا بورود احاديث بدين مضمون كه :
اذا وقع الاشتباه فى الحدود درأ الحد . پس بايد توجيه كرده شود وقوع اين قول
رياض السياحة ( فارسى ) — صفحة 326
مساهمون: زين العابدين شيروانى
ص٣٢٦