باب الجمع
قال اللّه تعالى :
وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى
« 1 » .
وجه استشهاد به اين آيه بر جمع سلب رمى است از نبىّ عليه السّلام با صدور او در ظاهر از او ، چنان كه دلالت مىكند بر او قوله :
إِذْ رَمَيْتَ
و اثبات او از براى خداى تعالى از جهت دلالت بر فناى رسم نبىّ عليه السّلام در حقّ بالكلّيه ، و هر چيزى كه صادر مىشود از او فعل خداى تعالى است ، و او معنى جمع است .
[ معناه ]
الجمع ما أسقط التفرقة ، و قطع الإشارة ، و شخص عن الماء و الطين بعد صحّة التمكين ، و البراءة من التلوين ، و الخلاص من شهود الثنوية ، و التنافي من احساس الاعتدال ، و التنافي من شهود شهودها .
« جمع چيزى است كه ساقط كند تفرقه را ؛ » يعنى فانى كند رسوم را و زائل كند مسمّاى به سوى را ، و نيابد صاحب او مگر حقّ را به حقّ ، و نبيند غير حقّ را .
و « تفرقه » اعتبار فرق است ميان وجود و موجود ، و اسقاط تفرقه وجود حقّ است بدون خلق .
و « قطع كند اشارات را . » از براى اقتضاى اشارت مشير و مشار اليه را ؛ پس اگر زائل شود تفرقه ، باقى نمىماند رسم مشير ؛ پس منقطع مىشود اشارت . چرا كه اشارت نسبت است و نسبت نمىباشد مگر در ميان اثنين .
« و مرتفع شدن است از آب و گل . » از براى شهود او عين خود را در عين حقّ ، و علوّ درجهء او از رسم مخلوقين ؛ و ماء و طين عبارت است از مخلوقيت ، و بتحقيق « 2 »
هامش
( 1 ) . انفال / 17 .
( 2 ) . اصل : تحقيق .