باب التفريد
قال اللّه تعالى :
وَ يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ
« 1 » .
استشهاد در حصر است ؛ يعنى مىدانند آنكه خداى تعالى نيست مگر وجود حقّ ؛ يعنى ثابت و واجب و ظاهر به ذات خود از براى ذات خود ، و ماعداى وجود محض ثابت و واجب مبيّن ذاته بذاته لذاته ، عدم صرف است ؛ و اين است تفريد .
[ معناه ]
التفريد اسم لتخليص الإشارة إلى الحقّ ، ثمّ بالحقّ ، ثمّ عن الحقّ .
چون كه هست طريقهء او در هر باب بابى آنكه اشارت كند به سوى معنى مقام مذكور در بدايات و اوساط و نهايات ، لازم است او را در قسم نهايات اشارت كردن به صورت هر مقامى كه در ما دون اوست .
پس ذكر كرد صورت تفريد را در مقام مريد اوّلا ، و او « تخليص اشارت است به سوى حقّ . » يعنى تخصيص اشارت در قصد و طلب به حقّ از غير تعلّق او به چيزى از ما سواى او به سوى وصول . پس اين تفريد لازم است مريد را از ابتداى قصد تا انتهاى سير الى اللّه .
« پس به حقّ ؛ » و او از ابتداى سير فى اللّه است بعد از وصول به سوى حضرت واحديت تا غايت فناى در ذات ، و اضمحلال رسم سالك بالكلّيه .
« پس به حقّ ؛ » يعنى خالص گردانيدن اشارت است حال بقاى بعد از فنا از آنكه نبوده باشد از حقّ ؛ پس نيست اشارت در ارشاد و هدايت و دعوت به سوى حقّ مگر از حقّ ؛ پس او صادر مىشود در آنچه كه « 2 » مىگويد و مىكند از امر حقّ به حقّ .
هامش
( 1 ) . نور / 25 .
( 2 ) . اصل : - صادر مىشود در آنچه كه .