باب التجريد
قال اللّه تعالى :
فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ
« 1 » .
« خلع نعلين » عبارت است از تجريد حقيقى ؛ و او تجريد حقيقت است از كونين ؛ چرا كه انسان حقيقت حقّى است كه تنزّل نموده است به تعيّنات به سوى عالم ارواح و جسم و مراتب ايشان ؛ و شكّى نيست كه اين تنزّل وقوع است در سفل به مثابهء رجل ، و تلبّس است به لباس غيريت در جهت سفليه و صورت طبيعيه ؛ پس استعاره كرد « خلع نعلين » را از براى تجريد از ايشان تا باقى بماند حقيقت به انفرادش مجرّد از رسوم غيريت .
[ معناه ]
التجريد انخلاع عن شهود الشواهد .
يعنى : وجودات متعيّنه - كلّ آن وجودات - كه شاهدند به وجود حقّ ؛ يعنى تجريد حقيقت از تعيّنات ، و انخلاع از شهود تعيّنات به شهود حقيقت محضه « 2 » به حقيقت .
و هو على ثلاث درجات :
الدرجة الاولى : تجريد عين الكشف عن كسب اليقين .
يعنى : نفى هر علم يقينىاى كه اكتساب نموده باشد او را از حقيقت كشف ؛ پس مىباشد كشف مجرّد از ( ثبوت و ) شوب كسب تا بوده باشد عالم به علم خداى تعالى - نه به علم خود ( و ) خالص از بقاياى رسوم خود .
هامش
( 1 ) . طه / 12 .
( 2 ) . اصل : مختصّه .