ثلاثه جميعا .
« پس طايفهاى بسط كرده شدهاند از جهت رحمت از براى خلق » تا حاصل شود به بركت صحبت ايشان و مخالفت ايشان سعادت دارين . « مباسطه مىكنند و كشانده مىشوند با خلق » بدون احتشامى « و ملابس و مخالط مىشوند با خلق » بدون وحشتى ؛ « پس مستضىء مىشوند خلق به نور ايشان » در مقامات و منبسط مىشوند با ايشان ؛ پس اقتدا مىكند به ايشان در بسط و ملاحظهء سعت رحمت الهيه ؛ پس متخلّص و رهيده مىشوند از استيلاى خوف از براى تأكيد وعيد و غلبهء او بر رجا ؛ پس به درستى كه غلبهء رجا - به ملاحظهء سعت رحمت - نزديكتر است به سوى نجات و كمال از غلبهء خوف ؛ پس به درستى كه غلبهء خوف مؤدّى مىشود به سوى اياس و نااميدى از رحمت خداى تعالى و روح او : به درستى كه نااميد نمىشوند از روح خداى تعالى مگر قوم كافران « 1 » پس تنگ نمىگيرند بر انفس ايشان در رياضات و ترك مباحات ؛ پس مستريح مىشوند به سوى انس و سعت .
اين ، استضائت خلق است به نور ظواهر ايشان ؛ و امّا استضائت خلق به نور بواطن ايشان : پس به تلقّى معارف و حقايق است از ايشان ، و تنوّر نفوس خلق است به استيناس به ايشان در صحبت ، و تخلّق به اخلاق ايشان ، و قوّت محبّت ايشان كه مفيد است به مناسبت ايشان ، و ارتباط قلوب خلق به ايشان ، و حشر خلق با ايشان در آخرت ، و نجات به ايشان . به درستى كه ايشاناند قومى كه بدبخت و شقىّ نمىشود به ايشان جلساى ايشان .
« و حقايق مجموع است ؛ » يعنى مخالطه مىكنند با خلق با آنكه حقايق ايشان - از مكاشفات ايشان و مشاهدات ايشان - مجموع است در بواطن ايشان كه پراكنده نمىشود به مباسطهء « 2 » با خلق و مخالطه . چرا كه ايشان ناظرند به سوى خلق به نظر
هامش
( 1 ) . ترجمان آيهء 87 سورهء يوسف :إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ .( 2 ) . مباسطه : دوستى .