دم : نفس ، باد
دمدمه : هلاك و نيستى ، مكر و فسون ، آواز طبل و دهل
دمساز : يار ، همنفس
دنگ : ابله ، حيران ، گيج ، سرگشته ، فرومايه ، پست ، كودن
دوچار زد : مقابله كرد
دو مرگ : رفتن و آمدن غم و شادى
دواب : جمع « دابّه » ، چهارپايان
دوردست : با تفصيل تمام
دور : دوره ، زمانه
دورباش : كنايه از موانع
دوزخى : دوزخ صفت
دوش : ديشب
ده دادن : مصدر مركّب ؛ ده يعنى ده انگشت و ده دادن يعنى انگشتان دو دست به قصد نفرت از هم باز كردن و به سوى كسى فرود آمدن ؛ به معنى خاك بر سرت ؛ بيزارى جستن
دهليز : راهرو
ديت : « ديه » ، خونبها
ديرشد : كنايه از دلسيرى و ملال
ديو : شيطان
ديوا : مركّب از « ديو » و « ا » خطاب ؛ يعنى اى ديو ؛ منظور از ديو در اينجا نفس نافرمان است .
ذاهل : فراموشكار
ذروه : قله ، نوك ، بلندا
ذرّيّات : جمع « ذرّيّه » ، فرزند ، نسل
ذريعه : وسيله
ذكى : هوشمند
ذلّ : خوارى
ذلّت : لغزش ، گمراهى
ذمّه : عهده
ذو الجلال : دارندهء شكوه و عظمت ، از اوصاف حق تعالى
ذو المنن : صاحب نعمتها ؛ از اوصاف حق تعالى
ذو فنون : دارنده و داناى فنون و دانشها
ذهب : زر ، طلا
ذهول : فراموشى
رائى : بيننده
رابح : سوددهنده ، مفيد
راتبه : مستمرى ، ثابت ، پيوسته
راتق : آنكه عالم به انجام كارى است ؛ كسى كه پارگى را درست مىكند .
راجع : بازگردانده
راد : بخشنده ، دلير ، باهمّت
راع : شبان ، سرپرست ، رهنما
راغب : طالب حق
رافض : ترككننده
شرح مثنوى ( فارسى ) — صفحة 536
مساهمون: على اوجبى
ص٥٣٦