قوله :
[ گفت حقّ كه كژ مجنبان گوش و دم ] * « ينفعنّ الصّادقين صدقهم »
اشارت [ است ] به آيهء :
« يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ . »
« 1 »
قوله :
گفت اندر كژ مخسب اى محتلم * [ آنچه دارى و انّما و « فَاسْتَقِمْ » ]
اى ، در پناه فلانى كه تا راستى ، آرام مگيرى بيننده خواب پريشان .
قوله :
[ بر سبال چرب خود تكيه مكن ] * زانكه گربه برد دنبه بىسُخن « 2 »
يعنى ، گربه خاموش مىآيد و آن دنبه پاره كه سبلت بدان چرب مىكردى و لاف مىزدى ، مىربايد .
قوله :
سنگهاى امتحان را نيز پيش * [ امتحانها هست در احوال خويش ]
مراد از سنگهاى امتحان ، كاملانند .
قوله :
گفت يزدان از ولادت تا به حين * [ . . . ]
[ حين ] ( به حاى مهمله ) هلاكت و ( به جيم معجمه ) در گور كردن [ بود ] .
قوله :
[ . . . ] * « يفتنون فى « 3 » كلّ عام مرّتين »
قال اللّه تعالى :
« أَ وَ لا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَ لا هُمْ يَذَّكَّرُونَ . »
« 4 » آيا نمىبينند اين منافقان مبتلا مىشوند ايشان به اصناف بليات ( از مرض و غير آن يا نفاق و كذب ايشان ظاهر مىشود بر مسلمانان ) ، در هر سالى يك بار يا دو بار ؟
پس توبه نمىكنند از نفاق و نه پند مىگيرند .
قوله :
[ امتحان در امتحانست اى پدر ] * هين به كمتر امتحان خود را مخر
هامش
( 1 ) المائدة ( 5 ) آيهء 119 : « روزى است كه راستگويان را راستى گفتارشان سود دهد . »
( 2 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع اوّل آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد .
( 3 ) در نسخهء ق : - فى .
( 4 ) التّوبة ( 9 ) آيهء 126 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] .