قوله :
همچو آن ابله كه اندر داستان * [ ذكر او كرديم بهر راستان ]
ابلهى كه تكليف زنده كردن استخوان به حضرت عيسى [ ع ] كرد .
قوله :
بر دلِ خود كم نِه انديشهء معاش * [ عيش كم نايد تو بر درگاه باش ]
زيرا كه وجه معاش ، حقّ - سبحانه و تعالى - مىرساند ؛ چنانچه در قرآن مجيد خبر داده است و فرموده است :
« وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى . »
« 1 » امر كن اهل خود را به نماز و صبر كن بدان ( يعنى مداومت نماز ) نمىخواهيم تو را روزى دادن ( يعنى تو را نمىگويم كه خود را و كسان خود را روزى ده ) ما روزى مىدهيم تو را و ايشان را ( پس براى نماز و نياز فارغ باش ) كه سرانجام پسنديده مر خداوندان تقوا راست .
قوله :
تُرك چون باشد ببايد خرگهى * [ خاصه چون باشد عزيز درگهى ]
حاصل معنى آنكه ، ترك روح را براى سكونت و اقامت از خرگاه تن ناگزير است . تا در خرگاه باشد ، خرگاه با اوست ؛ تو را غم خرگاه او خوردن چه لازم !
تمامى قصّهء زنده شدن استخوانها . . .
قوله :
[ طعمه بنموده به ما وان بوده شست ] * آنچنان بنما به ما آن را كه هست
اشاره است به حديث : « الهى أرنا الأشياء كما هى . « 2 » » يعنى [ خدايا ] بنما حقايق تعيّنات وجود را به ما چنانچه هست ؛ تا حقيقت ظهور وجود از مظاهر منكشف شود .
شيخ عطّار گويد :
اگر اشيا همين بودى كه پيداست * دعاى مصطفى كى آمدى راست
كه با حقّ مهتر دين گفت الهى * به من بنماى اشيا را كما هى
قوله :
خاك بر سر استخوانى را كه آن * [ مانع اين سگ بوَد از صيد جان ]
هامش
( 1 ) طه ( 20 ) آيهء 132 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] .
( 2 ) نك : احاديث مثنوى ، ص 45 ؛ تمهيدات ، ص 44 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] .