بپرهيزيد از آتشى كه خود افروختهايد و در معصيت افزودهايد . يعنى ، هركس به قياس خود عمل كند ، پندارد كه در آن عمل ثوابى اندوخته و نداند كه براى جان خود آتشى افروخته ؛ پس از قياس حذر بايد كرد .
قوله :
[ گفت پيغامبر به يك صاحب ريا ] * صلّ انّك لم تصلّ يا فتى
خواجهء عالم - صلوات اللّه عليه و آله و سلّم - مصلّى صاحب ريا را فرمود : « قم ، فصل ؛ فانّك لم تصل . » « 1 » سه كرّت او را به اعادهء نماز حكم كرد و آن ريايى ، خلاد بن رافع بود .
قوله :
[ از براى چارهء اين خوفها ] * آمد اندر هر نمازى « اهدنا »
يعنى ، قدم نمازگزار بر ربط مستقيم است كه عبارت از ملّت اسلام باشد ؛ پس معنى
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
« 2 » چه باشد ؟ يعنى ، دوام و ثبات است بر آن راه راست .
حضرت مولوى مىفرمايند ، معنى اهدنا آن است كه عمل ، مقرون به اخلاص و از ريا خالص باشد .
قوله :
[ اين قياس خويش را رَوْ ترك كن ] * كز قياس تو شود ريشت كهن « 3 »
ريش به جرّاح بايد نمود كه مرهمى موافق نهد . جرّاح ، مرشد كامل است . هركه به قياس خود مرهم نهد ، ريش او كهنه شود ؛ يعنى ناسور گردد .
قوله :
[ خاصه اى خواجه قياس حسّ دون ] * اندر آن وحيى كه هست از حدّ فزون
يعنى ؛ وحى الهى از حدود و عقول ضعيفه برون باشد .
قوله :
[ گوش حسِّ تو به حرف ار درخورست ] * دان كه گوش غيبگير تو كرست
گوش غيبگير و غيبپذير « اذن واعيه » است و حضرت محمد مصطفى - صلّى اللّه
هامش
( 1 ) نك : احاديث مثنوى : ص 33 . « برخيز ، نمازگزار ؛ زيرا كه نماز نگزاردهاى . »
( 2 ) الفاتحة ( 1 ) آيهء 6 : « ما را به راه راست هدايت فرما . »
( 3 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع اول آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد .