تفسير آيت امانت « 1 » فيض از نسخه مجلس به شماره 1712 تحت عنوان اصول المعارف كه نسخه اصول المعارف را علم الهدى استكتاب فرموده و ذيل آن به خط خود تأييد كرده است .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
امّا بعد از تفسير آيهء كريمهء عرض امانت سؤال كرده بودند جواب آن موقوف است بر تمهيد مقدمهاى چند ببايد دانست كه چون غرض از آفرينش معرفتى است خاصّ كه عارف را به حق برساند و آن معرفت مطلق به حاصل نمىشود مگر به عبادتى خاص كه صاحبش را به آن معرفت بكشاند و آن عبارت است از تكليفى خاص كه موجب آن معرفت تواند شد و آن تكليف خاص عبارت است از تطوّر در اطوار وجود و انتقال از اخس به اشرف اعنى انتقال از جماديت به نبات به تحمّل نمو و از نبات به حيوان به اتّصاف به احساس و از حيوان به انسان به ايمان كامل و تهذيب اخلاق و اعمال صالحه و از انسان به عقل مستفاد به تحصيل معرفت مطلوبه و از آن به وصول و فناء فى الله كه مقصود بالذّات است از اين تكليف و بعضى چون به اين مقام رسند خلافت و نيابت حق سبحانه و امامت و ولايت خلق به ايشان مفوّض گردد تا تكميل ديگران كنند و اين تكليف ثانى اعنى تكليف خلافت و امامت مخصوص است به انبياى مرسل و اوصياء ايشان سلام الله عليهم و فى الحقيقة ايشان را نيز يك تكليف است ليكن نهايتش بعد از نهايت تكليف ديگران است و اين انتقال و امتثال كه مذكور شد تا مرتبهء حيوانيّت جبلّى و ايجادى است كه بىواسطه انبياء به فعل مىآيد و احتمال عصيان ندارد و از همه مكلّفين به فعل مىآيد و از حيوانيت بما فوق آن
هامش
( 1 ) - آيت امانت 72 سوره احزابإِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا .