اسماء ، اعيان ثابتهاند كه هريك مخصّص وجودند و اين انسان خليفه است و صاحب وقت و موجب حفظ و عمارت عالم . و هر فرد از اين افراد به حسب خصوصيت خود دخل در دايره وجود دارند . اين مجملى بود از حقيقت انسان نزد صوفيه و مؤيّد كشف ايشان شرع است ؛ و اللّه اعلم .
و اما شكل و صورت انسانى نزد ايشان هندسهء الهى است و نقش آگاهى و بيان اين از كلام كتاب الناطق ، والى ولايت كشف الحقائق ، المهندس فى ذات اللّه ، امام العالم و سرّ الانبياء ، قطب رحى الاوليا ، امير المؤمنين على بن ابى طالب - سلام اللّه عليه و على اولاده - بشنو كه مىفرمايد :
الصورة الانسانية هى اكبر حجة اللّه على خلقه و هى الكتاب الذى كتبه بيده و هى الهيكل « 1 » الذى بناه بحكمته و هى مجموع صور العالمين و هى المختصر من اللوح المحفوظ و هى الشاهد على كل غائب و هى الحجة على كل جاحد و هى الطريق المستقيم الى كل خير و هى الصراط الممدود بين الجنة و النار « 2 » .
صدق ولى الله . اما قول او - عليه السلام - كه : « هى اكبر حجة اللّه على خلقه » اشاره است به آنكه جميع ما يحتاج معرفت الهى در اين صورت مندرج است و محتاج به بيرون از خود نيست و حق تعالى همين را حجت خواهد ساخت بر كسانى كه از نعمت معرفت محرومند ، كه جميع آنچه شما را « يا ليت » معرفت بود ، در صورت شما نهادم تا محتاج به ديگرى نباشيد ؛ چرا طريق معرفت نسپرديد . و تلويحى بر اين معنى ضرورى است . بدانكه عقل صريح و فطرت صحيح شاهد است بر اينكه هرچه در حيطهء وجود است ، صلاحيت معلوميت دارد نظر به انسان و علم جميع افراد انسان قابل تعلق به آن هست و ممكن است كه آن تعلق به وقوع آيد ؛ چنان كه از بسيارى آمده . و چون گفتيم كه هرچه در حيطهء وجود است ، پس ذات مقدس متعالى در اين داخل نباشد ، تا توهّم صلاحيت تعلّق علم به آن شود ؛ و اللّه اعلم .
و عبارت « و هى الكتاب الذى كتبه بيده » اشارت است به تخمير طينت آدم به دو
هامش
( 1 ) . مج : هى الهدى الذى .
( 2 ) . كلمات مكنونه فيض ، ص 125 . اسفار ، ج 8 ، ص 356 . الصافى ، ج 1 ، ص 78 .